आता किडनीही होणार दुरुस्त!

किडनी विकार हा आधुनिक काळातील एक गंभीर व वेगाने वाढणारा आजार आहे. जगभरातील कोट्यवधी लोक यामुळे त्रस्त आहेत. वैद्यकीय शास्त्रात आतापर्यंत किडनीचे एकदा नुकसान झाले की ते कायमचेच असते, अशी ठाम धारणा होती. पण आता ही धारणा बदलणार आहे. एका नव्या संशोधनामुळे नुकसान झालेली किडनीही पूर्ववत होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

सूर्यावर राहता येईल का?

सूर्य हा पृथ्वीवरील सर्व जीवनाचा मूळ स्रोत आहे. प्रकाश, उष्णता, ऊर्जा आणि जैविक प्रक्रियांना चालना देणारा हा महाकाय तारा नेहमीच मानवी कुतूहलाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. मात्र, सूर्यावर माणूस कधी राहू शकेल का? हा प्रश्न विचारताच विज्ञान तात्काळ नकार देते. तरीही, कल्पनाशक्तीला विज्ञानाची जोड दिली तर असा प्रश्न मनात येतो की, भविष्यात सूर्यावर राहायचेच झाले, तर मानवजातीला काय करावे लागेल? या ब्लॉगद्वारे आपण या प्रश्नाचे काल्पनिक उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न करूया... 

पृथ्वीच्या पोटात लपलेल्या पाण्याचे रहस्य!

आपण आपल्या पृथ्वीला निळा ग्रह म्हणतो. ही वसुंधरा महासागरांनी वेढलेली आहे. पण 4.6 अब्ज वर्षांपूर्वीची पृथ्वी आजच्या सारखी शांत व जीवनदायी नव्हती. त्या काळातील पृथ्वी पूर्णपणे वितळलेली होती. सर्वत्र अग्नी, ज्वालामुखी व उष्णतेचे साम्राज्य होते. ग्रह सतत उल्कावर्षावाने झोडपला जात होता. या स्थितीत पृथ्वीवर पाणी टिकणे अशक्य आहे, असे आजपर्यंत शास्त्रज्ञ मानत होते. पाणी असेलच तर ते वाफ बनून अंतराळात निघून गेले असावे, असा जुना समज होता. पण एका नव्या संशोधनामुळे हा समज बऱ्यापैकी चुकीचा ठरला आहे.

एका आईने दिला 9 बाळांना जन्म... एकाचवेळी!

कधी - कधी वास्तव हे कल्पनेपेक्षाही अधिक अद्भुत व अविश्वसनीय असते. एकाचेळी जुळी मुले जन्माला येणे हेच अनेकांसाठी आश्चर्याची बाब असते. त्यामुळे एकाचवेळी 9 बाळांचा जन्म झाल्याची घटना प्रथमदर्शनी कुणालाही अफवा वाटेल. पण माली (Mali) देशातील हलीमा सिसे (Halima Cissé) नामक महिलेने एक-दोन नव्हे तर तब्बल 9 बाळांना एकाचवेळी जन्म देत संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेतले. 

मे 2021 मध्ये ही महिला बाळंत झाली आणि वैद्यकीय इतिहासासह मानवी जीवनाच्या कहाणीत एक सुवर्णाक्षरांनी लिहावा असा अध्याय जोडला गेला...

क्वांटम कम्प्युटिंग... भविष्याकडे एक पाऊल!

जग आज तंत्रज्ञानाच्या एका निर्णयाक वळणावर उभे आहे. ज्या प्रकारे 20 व्या शतकात संगणकाने मानवी जीवनाची दिशा बदलली. त्याचप्रमाणे 21 व्या शतकात क्वांटम संगणन (Quantum Computing) ही संकल्पना संपूर्ण विज्ञान, उद्योग व अर्थव्यवस्थेला नवे वळण देणार आहे. 

याच पार्श्वभूमीवर अलीकडेच पहिला स्केलेबल अणु - आधारित (Atom-based) क्वांटम प्रोसेसर विकसित झाल्याची व त्याची फिडेलिटी तब्बल 99.99 टक्के असल्याची माहिती समोर आली आहे. ही केवळ वैज्ञानिक प्रगती नाही, तर क्वांटम संगणन प्रत्यक्ष वापराच्या उंबरठ्यावर पोहोचत असल्याचा ठोस पुरावा मानला जात आहे. 

पेटा सेका – मुले नव्हे, गुलाम जन्माला घालणारा गुलाम

मानवजातीच्या इतिहासातील सर्वात काळे प्रकरण म्हणून गुलामगिरीकडे पाहिले जाते. धर्म, वंश, सत्ता आणि पैशाच्या जोरावर माणसाने माणसालाच विकत घेतले. त्याला जनावरांपेक्षाही वाईट वागणूक दिली. आफ्रिकन लोकांच्या बाबतीत ही गुलामगिरी केवळ श्रमशोषणापुरती मर्यादित नव्ती. ती त्यांच्या शरीरावर, संततीवर व अस्तित्वावर चालवलेली अमानुष सत्ता होती. पेटा सेका ही अशाच एका गुलामाची कथा आहे. त्याचे संपूर्ण आयुष्य माणूस म्हणून नव्हे तर मालमत्ता व उत्पादन यंत्रणा म्हणून वापरले गेले. 

एपस्टीन फाईल म्हणजे काय?

जगाच्या राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक वर्तुळात काही प्रकरणे केवळ गुन्हेगारी स्वरूपापुरती मर्यादित राहत नाहीत, तर जागतिक सत्ताकेंद्रे, नैतिकता आणि न्यायव्यवस्थेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित करतात. जेफ्री एपस्टीन आणि त्याच्याशी संबंधित कथित 'एपस्टीन फाईल्स' हे त्याचे ठळक उदाहरण आहे. ही फाईल केवळ कागदपत्रांचा संच नाही, तर त्याद्वारे सत्तेचा गैरवापर, लैंगिक शोषण, ब्लॅकमेल आणि प्रभावशाली लोकांना मिळणाऱ्या संरक्षणाचे भयावह वास्तव समोर येते. 

अल्झायमर रोगाचे लवकर निदान

नमस्कार मित्रांनो,

अल्झायमर हा रोग जगभरातील लाखो लोकांच्या आयुष्यात अंधकार निर्माण करतो. स्मरणशक्ती हळूहळू नष्ट होणे, प्रियजनांना ओळखता न येणे आणि स्वतंत्र जीवन जगता न येणे, हे या रोगाचे भयानक परिणाम आहेत. जगभरात 5 कोटींहून जास्त लोक अल्झायमरने ग्रस्त आहेत. भारतातही ही संख्या झपाट्याने वाढते आहे. मात्र, 17 डिसेंबर 2025 रोजी प्रकाशित झालेल्या एका नवीन संशोधनाने या रोगाविरुद्ध लढण्यासाठी मोठी आशा निर्माण केली आहे. 

शिक्षण vs विवेक

 

आपण अभिमानाने म्हणतो- आपण आधुनिक आहोत, सुशिक्षित आहोत, विज्ञानाच्या युगात जगतो. पण वास्तवाकडे पाहिलं तर प्रश्न पडतो... खरंच आपण विवेकी झालो आहोत का? कारण शिक्षण वाढलं असलं, तरी अंधश्रद्धा कमी झाल्याचं चित्र दिसत नाही. उलट, ती नव्या स्वरूपात अधिकच बळावलेली दिसते.

आपण गप्प बसणार की बोलणार?

 

आपल्या समाजात एक धोकादायक सवय हळूहळू खोलवर रुजत चालली आहे, ती म्हणजे मौन. अन्याय दिसतो, वेदना ऐकू येतात, पण आवाज उमटत नाही. अन्याय अचानक घडत नाही, तो आपल्या गप्प बसण्यामुळे रोज थोडाथोडा वाढत जातो. त्यामुळे मौन हे फक्त शांतता नसते, ते अनेकदा अन्यायाला मिळालेलं मूक समर्थन असतं.

भूत असतात का?

भूत असतात का? हा प्रश्न शतकानुशतके मानवाला सतावतो आहे. जगभरातील संस्कृतींमध्ये भूतांच्या दंतकथा व कथित अनुभव सांगितले जातात. भारतात तर भूत-प्रेतांच्या दंतकथांचा अक्षरशः खच पडलेला आहे. पण वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून याकडे कसे पहावे? हे आपण यातून समजून घेऊया...

स्पेसएक्सची रेड प्लॅनेट सिटी अर्थात 'मंगळ सिटी '

नमस्कार! 

स्पेसएक्सचे संस्थापक एलॉन मस्क यांनी मंगळ ग्रहावर मानवी वसाहत स्थापन करणे हे आपल्या कंपनीचे मुख्य उद्दीष्ट बनवले आहे. चालू महिन्यापर्यंतच्या माहितीनुसार, स्पेसएक्सची योजना आता अधिक स्पष्ट आणि महत्वाकांक्षी झाली आहे. स्टारशिप हे पूर्णपणे पुनर्वापरयोग्य रॉकेट या योजनेचे केंद्रबिंदू आहे. मस्कच्या मते, मानवजात मल्टिप्लॅनेटरी (multiplanetary) होण्यासाठी मंगळावर स्वयंनिर्भर शहर उभे करणे आवश्यक आहे. हे प्रत्यक्षात आले तर पृथ्वीवर काही आपत्ती आली तरी मानवजात टिकून राहील. या लेखात आपण स्पेसएक्सच्या मंगळ योजनेची तपशीलवार माहिती घेऊया... 

इंडिगो आज… उद्या जिओ - एअरटेल?

इंडिगो एअरलाइन्सने गत काही महिन्यांत तिकिटांचे दर वाढवले, कॅन्सलेशन चार्जेस वाढवले, बॅगेज नियम कडक केले, तरीही ६५% पेक्षा जास्त मार्केट शेअर त्यांच्याकडेच राहिला. कारण? विमान क्षेत्रातील स्पर्धा जवळपास संपल्यात जमा आहे. स्पाइसजेट दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर, GoFirst बंद पडली, Vistara-Air India एकत्र होऊनही अद्याप चाचपडतच आहे. परिणामी इंडिगोची धारणा “आपण राजे” अशी झाली आणि ग्राहकांच्या खिशावर थेट डाका पडू लागला.

आता याच गोष्टीचा विचार टेलिकॉम क्षेत्रात करा.

आरोग्य : खरं धन, खरं जीवन

“पहिलं सुख तें जन्माचें दुसरं सुख निरोगी काया”

संत तुकारामांनी साडेतीनशे वर्षांपूर्वी लिहिलेली ही ओळ आजही तितकीच खरी आहे. पैसा, पद, प्रतिष्ठा – सगळं मिळालं तरी शरीर साथ देत नसेल तर सगळं व्यर्थ. आरोग्य ही फक्त रोग नसण्याची अवस्था नाही; ती शारीरिक, मानसिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक संतुलनाची अवस्था आहे.

इतिहासाची पहिली नोंद कोणती?

जगातील पहिला इतिहासलेख कोणता?

हा प्रश्न विचारला की बहुतेकांना ग्रीक इतिहासकार हेरॉडोटस (ई.स.पू. ४८४), चीनमधील सिमा क्वियान (ई.स.पू. १४५) किंवा भारतातील काल्हणाचा राजतरंगिणी (१२ वे शतक) आठवतो.
पण खरे उत्तर आहे, ई.स.पू. ३१०० च्या सुमारास, म्हणजे आजपासून सुमारे ५१२५ वर्षांपूर्वी, इजिप्तमधील हायराकॉनपोलिस येथे सापडलेला एक सिल्टस्टोनचा तुकडा – नार्मर पॅलेट!

अंतराळ.. एक अनंत यात्रा!

रात्रीच्या आकाशाकडे बघितलं की मन आपोआप शांत होतं. तिथे लाखो-कोट्यवधी तारे चमकतात, चंद्र शांतपणे हसतो, आणि दूर कुठेतरी मंद प्रकाशाची रेघ म्हणून आपली आकाशगंगा दिसते. पण हे सगळं जेव्हा डोळ्यांसमोरून हटतं आणि मन आतल्या आत विचार करू लागतं, तेव्हा एकच प्रश्न उरतो – “आपण खरंच एकटे आहोत का?”

आयुष्य म्हणजे एक अनियंत्रित नदी

आयुष्य म्हणजे एक अनियंत्रित नदी. कधी शांत सपाट वाहते, तर कधी खडकांवर आदळून तीव्र वेगाने पुढे धावते. कधी आपण तिच्या प्रवाहात सहज तरंगतो, तर कधी तिच्या लाटांशी झुंज देताना श्वास गुदमरतो. चढउतार हे आयुष्याचे खरे स्वरूप आहे. हे चढउतार तेव्हाच जाणवतात जेव्हा आपण खोल खोल दरीतून वर येतो आणि मग अचानक समोर उंच शिखर दिसते. तिथे पोहोचल्यावर मागे वळून बघितले की लक्षात येते की, खाली पडल्याशिवाय वर चढता येत नाही.

देवगिरी किल्ला - महाराष्ट्राच्या अभेद्य वारशाची गाथा

महाराष्ट्राच्या मातीतील अनेक किल्ले आपल्या शौर्याच्या कहाण्या सांगतात, पण देवगिरी किल्ला (आज दौलताबाद म्हणून ओळखला जाणारा) त्यापैकी सर्वात रहस्यमयी आणि अभेद्य आहे. छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यातील हा किल्ला एका उंच डोंगरावर वसलेला आहे. तो दूरवरूनही आपले वैभव छाती फुगवून दाखवतो.

आज लोकांनी गुगलवर काय शोधले?

नमस्कार मित्रांनो!
तुम्ही रोज गुगल उघडता आणि काही ना काही शोधता. पण कधी विचार केलाय का, आज जगभरातले आणि आपल्या भारतातले लोक नेमके काय शोधतायत? चला, आज (३ डिसेंबर २०२५) गुगलवर सर्वाधिक ट्रेंड झालेले टॉपिक्स काय आहेत ते बघूया.

संकटात उभा राहतो तोच खरा मनुष्य!

 प्रत्येकाच्या आयुष्यात कधीतरी असा काळ येतो, जेंव्हा सगळं काही विस्कटलंय असं वाटतं. प्रयत्न करूनही गोष्टी हातातून निसटतात, आपल्याच लोकांकडून गैरसमज होतात आणि भविष्य धूसर दिसू लागतं. पण माणूस खरंच मजबूत आहे हे सिद्ध होतं ते अशा कठीण क्षणी. कारण अडचण माणसाला मोडत नाही… ती माणसाला घडवते.

बहुजनांनो, पदवीपर्यंत शिका मोफत!

१०वी नंतर करिअरचा प्रश्न प्रत्येक दलित-बहुजन कुटुंबात मोठा असतो. “पैसे नाहीत, कोचिंग नाही, मग काय करायचं?” हा प्रश्न मी गेली २५ वर्षांपासून ऐकतो आहे. पण खरं तर सरकारने SC, ST, OBC, VJNT, SBC साठी एवढ्या योजना सुरू केल्या आहेत की, जर नीट माहिती असेल तर कोणालाही ११वी-१२वी ते पदवीपर्यंत पूर्णपणे मोफत शिक्षण घेता येते.

२०२५-२६ साठी अपडेटेड संपूर्ण यादी :

भारतात पुन्हा मनुवाद येतोय का?

नमस्कार मित्रांनो,

“तुम्हाला वाटतंय का की मनुस्मृतीचा कायदा पुन्हा येईल?”

70 व्या वर्षी आई होणे बरोबर की चूक?

नमस्कार मित्रांनो,  

तुम्ही कधी विचार केलाय का की मातृत्वाला वयाची मर्यादा असते?  

गुजरातमधील जिवुनबेन रबारी या 70 वर्षीय महिलेने सगळ्यांना आश्चर्याचा धक्का दिला आहे. त्या IVF तंत्रज्ञानाच्या मदतीने आई बनल्या. हा केवळ वैद्यकीय चमत्कार नाही, तर स्वप्नांची, आशेची आणि दुर्दम्य इच्छाशक्तीची विजयगाथा आहे.

घडलं असं की… 

मी Google Gemini कसे वापरू?

सध्या Google Gemini ने AI जगात धुमाकूळ घातला आहे. तुम्ही त्याचा वापर कसा कराल? हे जाणून घेण्यापूर्वी दोन गोष्टी लक्षात घ्या. पहिली गोष्ट ही आहे की, हे ChatGPT ला टक्कर देणारे असल्याचे म्हटले जात आहे आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे यामागे NVIDIA चा GPU  (Graphic Processing Unit) नव्हे तर Google ने आपल्या TPU (Tensor Processing Unit) चा वापर केला आहे. Gemini च्या येण्याने  ChatGPT व  NVIDIA या दोघांच्याही एकाधिकारशाहीला आव्हान मिळाले आहे. 

मी Google Gemini चा वापर सलग आठवडाभर केला. त्यानंतर मी त्याचा अनुभव तुम्हाला सांगत आहे. 

जेव्हा घरचं जेवण 300 किलोमीटर प्रवास करून समोर येतं…

रविवारची सकाळ वेगळीच असते. आळशी ऊन खिडकीतून आत येतं, पंख्याची हळुवार हवा कानात गाणं गुणगुणते, आणि अचानक बाबांचा फोन येतो, “आज संभाजीनगरला येतोय, जेवण घेऊन.”

पहिल्यांदा वाटतं, मजा करतायत. तीनशे किलोमीटर अंतर, फक्त जेवणासाठी? सकाळची रेल्वे हुकते. वाटतं मजा घेतली. पण मध्यरात्री दीड वाजता दाराची बेल वाजते आणि दरवाजा उघडताच बाबांच्या हातात ती मोठी स्टीलची डब्याची बॅग दिसते, तेव्हा कळतं की ही मजा नव्हे, ही प्रेमाची सवय आहे जी वर्षानुवर्षे चालत आली आहे.

ओशो रजनीश; ईश्वरापूर्वी स्वतःला शोधण्याचा सल्ला देणारा माणूस

'जगातील कोणतेही पाप थेट फसवणूक करण्यास सक्षम नाही. पापालाही पुण्याचे कपडे घालावे लागतात. हिंसेलाही अहिंसेचे कपडे घालावे लागतात. त्यामुळे जीवन हे एक रहस्य आहे. ते सोडवण्याचा प्रयत्न न करता त्याचा अनुभव घेत पुढे जात राहावे,' असे सांगणारे ओश रजनीश हे आध्यात्मिक जगतातील एक क्रांतिकारी तारा होते. त्यांच्या या शब्दांतच त्यांच्या तत्त्वज्ञानाचा सार दडलेला आहे. ओशोंनी मानवजातीला आहे त्या जीवनाचा स्वीकार करून सामाजिक बंधनापासून मुक्त होण्याचा मार्ग दाखवला. त्यामुळे त्यांचे विचार आजही लाखो लोकांना प्रेरणा देतात.

आज पाहूया भारताच्या याच बंडखोर संन्याशाच्या जीवनाचा अन् विचारांचा प्रवास...

गोदाकाठचा राजयोगी शंकरराव चव्हाण

सत्ता हा शोभेचा अलंकार नव्हे तर जनसेवेचे साधन आहे अशी जाणीव असणारे नेते सध्या फारच दुर्मिळ झालेत. असे नेते सवंग लोकप्रियतेसाठी मोठमोठ्या घोषणा न करता दिलेला शब्द पूर्ण करण्याची धमक बाळगतात. आपल्या कडक शिस्तीसाठी ओळखले जाणारे शंकरराव चव्हाण हे सुद्धा असेच एक नेते होते. शंकररावांनी आपल्या काळात महाराष्ट्रात विकासकामांचा डोंगर उभा केला. महाराष्ट्राला नवा चेहरा मिळवून देण्याचा प्रयत्न केला.

अपुरी झोप, तुमचे आरोग्य, मेंदू अन् जीवन कशी बदलते?

 

आजच्या धावपळीच्या जगात सर्वात जास्त दुर्लक्षित होणारी गोष्ट म्हणजे झोप. कामाचा ताण, मोबाईलचा वापर, सोशल मीडिया, शिक्षणाचा दडपण, नोकरी—या सगळ्यामध्ये अनेक जण झोपेवर तडजोड करतात.

पण तुम्हाला माहीत आहे का? रात्रीची ७–८ तासांची चांगली झोप ही कोणत्याही औषधापेक्षा मोठी उपचारपद्धती आहे. झोप कमी झाली तर शरीर, मेंदू, भावना, रोगप्रतिकारक शक्ती—सगळ्यावर गंभीर परिणाम होतो.

आणि म्हणूनच आज आपण झोपेच्या कमतरतेवर सविस्तर, वैज्ञानिक आणि उपयुक्त माहिती पाहणार आहोत.

मुंबईवर अणुबॉम्ब पडला तर काय होईल?

२०२५ च्या मे महिन्यात भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील तणावाने अवघे जग थरारले. काश्मीरमधील अतिरेकी हल्ल्यानंतर भारताने पाकविरोधात कारवाई केली. यामुळे या दोन्ही अण्वस्त्र संपन्न देशांत अणुयुद्धाची भीती निर्माण झाली. या निमित्ताने माझ्या मनात एक प्रश्न निर्माण झाला. पाकने मुंबईसारख्या महानगरावर अणुबॉम्ब टाकला तर? 

आत्ता कॅन्सर काही दिवसांचाच पाहुणा; रशियन लस ठरणार गेम चेंजर

कॅन्सर सद्यस्थितीत जगातील एक भयंकर आजार आहे. दरवर्षी जगभरात लाखो लोक या रोगाला बळी पडतात. केमोथेरपी, रेडिएशन आणि शस्त्रक्रियांसारख्या पारंपरिक पद्धतींचा या आजारावर वापर होतो. या उपचारांमुळे रुग्णांना असह्य वेदना सहन कराव्या लागतात. अनेकदा रुग्ण पूर्णपणा बरा होण्याची शक्यताही कमी असते. पण आता, रशियाने विकसित केलेली एक नवीन लस ही स्थिती पूर्णपणे बदलू शकते. 'एंटरोमिक्स' (Enteromix) नामक ही लस mRNA तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. ती कॅन्सर सेल्सची ओळख पटवून रोगप्रतिकारशक्तीला प्रशिक्षित करते. 2025 मध्ये सुरू झालेल्या क्लिनिकल ट्रायल्समध्ये ही लस 100% प्रभावी आणि सुरक्षित असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. या लेखाद्वारे आपण पाहू ही लस कॅन्सरविरोधात कशी गेम चेंजर ठरेल याचा लेखाजोखा... 

पीएम मोदींनी भारतात जातीय भेदभाव वाढवला का?

भारत हा ऐतिहासिकदृष्ट्या जातीय विभाजनाने प्रभावित देश आहे. जात ही सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक स्तरावर खोलवर रुजलेली व्यवस्था असल्यामुळे कोणत्याही सरकारच्या काळात तिच्यात तत्काळ बदल घडणे अवघड आहे. 2014 नंतर नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखाली केंद्रात आलेल्या सरकारने “सबका साथ, सबका विकास” हा नारा दिला. या घोषणेमुळे जातीपेक्षा विकास आणि गरिबी यांना प्राधान्य दिले जाईल अशी अपेक्षा व्यक्त झाली. मात्र, गेल्या दहा वर्षांत जातीय वातावरण अधिक सुधारले की बिघडले? याबाबत दोन्ही बाजूंनी दावे आणि प्रतिदावे सातत्याने पुढे येत राहिले.

चंद्रावर पाणी असेल का? शोध, पुरावे अन् शक्यता

मानवाच्या ब्रह्मांड - शोधाच्या प्रवासात चंद्र हा सदैव आकर्षणाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. पृथ्वीचा एकमेव नैसर्गिक उपग्रह असलेला चंद्र अनेकार्थाने आपल्याला परिचित वाटतो. तो रोजच्या आकाशात दिसतो, त्याच्याबद्दल कथा-पुराणं आहेत, तर अनेक शतके कवी आणि वैज्ञानिक या दोघांचीही उत्सुकता चंद्राने जागृत केली आहे. मात्र ‘चंद्रावर पाणी असेल का?’ हा प्रश्न वैज्ञानिक दृष्ट्या अत्यंत महत्वाचा आणि जटिल आहे. कारण पाणी म्हणजे जीवनाची पहिली अट. पाणी म्हणजे मानवी वस्ती, भविष्यातील स्पेस बेस, संशोधन केंद्रे आणि दीर्घकालीन अंतराळ मोहिमांसाठी आवश्यक घटक. म्हणूनच जगभरातील अंतराळ संस्था चंद्राच्या पृष्ठभागावर पाण्याच्या अस्तित्वाचा शोध घेत आल्या आहेत.

जानापुरीतली ती उन्हाळी दुपार…

नांदेड जिल्हा, लोहा तालुका, जानापुरी गाव - 2005 चा तो उन्हाळा.

एप्रिलची दुपार. जमिनीला भेगा पडल्या होत्या. शेतातली कापसाची काडीही जळून काळी झाली होती. गावातल्या एका विहिरीत फक्त चिखल उरला होता. लोक म्हणायचे, “यंदा तर देवही सोडून गेलाय.”

चंद्राचा शोध कसा लागला?

ही गोष्ट नाही फक्त चंद्राची… ही आहे मानवजातीच्या डोळ्यात पहिल्यांदा चंद्र कसा “खरा” झाला याची. 

इसवी सन पूर्व ३८,००० वर्षे आधी… पहिला “शोध” 

जगातली सगळ्यात जुनी चंद्राची नोंद आहे फ्रान्समधल्या Lascaux गुहेत आढळली. तिथे एका दगडावर कोरलेलं चित्र आहे - एका बाईच्या हातात चंद्र आणि त्यावर १३ खूणा. शास्त्रज्ञांना आता समजलंय की, त्या १३ खूणा म्हणजे एका वर्षातले १३ चंद्रकोडी (lunar months) होती.

म्हणजे ३८,००० वर्षांपूर्वीच माणसाला समजले होते की, चंद्र आपोआपच वाढतो… आणि त्यावरून वर्ष मोजता येतं. 

डायनोसॉरचं शेवटचं जेवण...

सातारा जिल्ह्यातल्या फलटणजवळचं गाव - धोंडेवाडी.

संध्याकाळचे सात वाजले होते. आभाळात लाल-केशरी रंग पसरला होता आणि डोंगराच्या पोटातून येणारी थंडगार हवा प्राचीच्या गालांवरून झुळूक मारत होती. दहा वर्षांची प्राची आजोबांच्या हातात हात घालून परत येत होती. अचानक तिच्या पायाला काही तरी लागले. 

ती खाली वाकली.

हिंदुराष्ट्राची सकाळ – २०४० ची एक कल्पित कथा

सन २०४०. भारत आता अधिकृतपणे 'हिंदुराष्ट्र' म्हणून ओळखला जातो. दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावर भगवा ध्वज फडकतो, आणि राम मंदिरासारखी अनेक धार्मिक स्थळे देशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक केंद्रबिंदू बनली आहेत. मी, प्रशिका, एक सामान्य मुंबईकर, सकाळी उठून खिडकीतून बाहेर पाहतो. शहरात आता कमी ट्रॅफिक आहे – कारण 'हिंदुत्वाच्या धोरणांतर्गत', रस्त्यांवर गायी मुक्तपणे फिरतात, आणि वाहन धारकांना त्यांचा आदर करावा लागतो. हे छान वाटतं, कारण आता प्रदूषण कमी झालं आहे, आणि लोक अधिक शांत वाटतात.

चंद्रावरची पहिली पिढी

(वास्तवावर आधारित विज्ञान-कथा, नोव्हेंबर २०२५ नंतरची कल्पना)

सन २०४७. आर्टेमिस बेस-७ च्या ग्लास-डोमखाली रात्रीचे १२ वाजले होते. बाहेर -१७०° सेल्सियस, आत फक्त २२°.
डॉ. आर्या पवार (वय ३८, जन्म मुंबई, आता चंद्राची पहिली स्थायी रहिवासी) आपल्या ६ वर्षांच्या मुलीला, लुनाला, झोपवत होती. लुना चंद्रावरच जन्मली होती; पृथ्वी फक्त फोटोत पाहिली होती.

देव्हार्‍यातला साप आणि शीतलताई

गावाचं नाव होतं कोरेगाव. तिथे एक प्राचीन देव्हारा होता. लोक म्हणायचे, त्या देव्हार्‍यात रात्री एक प्रचंड काळा साप येतो आणि जो कोणी एकटं तिथे जातो त्याला दंश करतो. म्हणून गावात नियमच झाला होता – संध्याकाळनंतर कोणीही देव्हार्‍याजवळ जात नाही. लग्नात मुहूर्त असला तरी रात्री ७ नंतर देव्हार्‍यात पूजा नाही. मुलांचं लग्न ठरलं की घरचे आधी जाऊन सापाला दूध ठेवायचे, “आमच्या लेकराला काही करू नको” म्हणून.

“जिवंत असताना साथ सोडू नका”

गावातल्या शेवटच्या टेकडीवर राहणारा विठोबा काका आता ऐंशी पार करूनही रोज सकाळी चार वाजता उठायचा. त्याचा एकच नाद होता – त्याचा शेतातला जुना आंब्याचा झाड. ते झाड त्याने वयाच्या दहाव्या वर्षी लावलं होतं, वडिलांसोबत. आता ते झाड इतकं मोठं झालं होतं की सावलीत पंधरा-वीस माणसं आरामात बसू शकत होती. पण गेली दोन-तीन वर्षं ते झाड फळ द्यायचं थांबलं होतं. पानेही पिवळी पडायला लागली होती.