लोकदृष्टी | सामाजिक न्याय | इतिहास | राजकारण | विज्ञान-तंत्रज्ञान | विचारवंत
मानवजातीने विज्ञान, तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि विचारस्वातंत्र्याच्या बाबतीत मोठी झेप घेतली आहे. पण या प्रगतीच्या उजेडातही काही अंधार अजूनही तसाच टिकून आहे. त्यापैकी एक म्हणजे स्त्रियांच्या मासिक पाळीशी जोडलेली तथाकथित ‘अस्पृश्यता’. ही केवळ एक परंपरा नाही, तर ती स्त्रीच्या अस्तित्वावर, तिच्या सन्मानावर आणि तिच्या स्वातंत्र्यावर प्रश्नचिन्ह उभे करणारी मानसिकता आहे.
त्या सोसायटीत वेगवेगळ्या स्वभावाचे लोक राहत होते. काही साधे, मनमिळावू. काही थोडे अबोल. आणि काही असेही, ज्यांना स्वतःचाच खूप अभिमान होता. शरद देशमुख हे त्यापैकीच एक. पैशाने श्रीमंत. मोठा फ्लॅट, गाडी, प्रतिष्ठा... सगळं होतं त्यांच्याकडे. पण बोलण्यात नेहमीच एक तुच्छतेचा सूर असायचा. 'अरे, हे लोक ना… काहीच कळत नाही त्यांना,' ते मित्रांमध्ये म्हणायचे. त्यांच्या नजरेत बहुतेक लोक 'किरकोळ'च होते. पण देशमुख एकटे नव्हते. त्यांच्या आजूबाजूला काही लोक नेहमीच असायचे, ज्यांना सोसायटीत 'होकार मंडळी' म्हणून ओळखलं जायचं.
10,500 वर्षांपूर्वीची महिला कशी दिसत होती? याचा विचार तुम्ही कधी केला आहे का? आरशासमोर उभे राहून आपण आज स्वतःकडे पाहतो. पण हजारो वर्षांपूर्वीच्या त्या स्त्रीच्या चेहऱ्यावर कोणत्या भावना उमटत असतील? तिच्या डोळ्यांत काही कुतूहल होते का? भीती होती का? की निसर्गाशी एकरूप झालेल्या जीवनाचे शांत तेज होते?
कल्पना करा. सभोवती दाट अरण्य. वाहती नदी. शिकारीसाठी निघालेला समूह. आणि त्या समूहात ती. आधुनिक जग, शहरे, भाषा, लेखन काहीच नाही. तरीही ती आपल्यासारखीच माणूस होती. तिलाही भूक लागायची. तिलाही कुटुंब होते. तिलाही हसू व अश्रू माहिती होते.
.jpg)
रात्रीच्या अंधारात लाखो तारे चमकतात. त्या ताऱ्यांतून निघणारा प्रकाश म्हणजे त्या ताऱ्यांची आपल्यासोबत होणारी एक छोटीशी भेट. पण त्या ताऱ्यांमधून आपल्याकडे फक्त प्रकाशच येतो असे नाही. तर त्यांच्याकडून अनेक प्रकारच्या अदृश्य किरणांची बरसातही आपल्यावर होत असते. या किरणांपैकी काही किरणे फार सौम्य, तर काही एवढे शक्तिशाली असतात की त्यांच्यापुढे माणूसच काय पृथ्वीही अगदी किरकोळ वाटते. अशा शक्तिशाली किरणांना आपण गामा रे (Gamma Rays) असे म्हणतो.
या ब्लॉगद्वारे आपण गामा रे म्हणजे काय? ते कुठून येतात? ते धोकादायक का आहेत? पण तरीही ते आपल्यासाठी उपयुक्त कसे ठरतात? या प्रश्नांचा धुंडाळा घेऊया.
मोनालिसा (Mona Lisa) हे नाव आज जगभर ओळखले जाते. पॅरिसच्या लूव्र संग्रहालयात (Louvre Official Website) एका काचेमागे तिचे चित्र सुरक्षित ठेवण्यात आले आहे. ते पाहण्यासाठी दरवर्धी कोट्यवधी लोक येतात. ते पाहून आश्चर्यचकित होतात. एवढे साधे दिसणारे हे चित्र एवढे जगप्रसिद्ध का झाले? हा प्रश्न त्यांना व मलाही पडतो. या प्रश्नाचे उत्तर आपल्या या छोट्याशा ब्लॉगमध्ये नव्हे तर 500 वर्षांचा इतिहास तथा मानवी मानसशास्त्र व कलेच्या प्रवासात दडलेले आहे.
मानवाने पक्षांकडे पाहत आकाशात झेप घेण्याचे स्वप्न पाहिले. त्यावर शेकडो वर्षे प्रयोग केले. अखेर 20 व्या शतकात विमानाच्या रुपात त्याला यश मिळाले. आज हजारो टन वजनाची विमाने सहजपणे हजारो किलोमीटरचे अंतर पार करतात. पण हे उड्डाण कोणत्याही जादूमुळे नव्हे तर भौतिकशास्त्राच्या ठोस नियमांवर आधारित विज्ञानामुळे होते.
चला तर मग या ब्लॉगद्वारे आपण समजून घेऊया 'विमान कसे उडते?' या प्रश्नाचे उत्तर अगदी सोप्या भाषेत...
हा मानवी जीवनाचा अविभाज्य घटक आहे. पाऊस पडणार की नाही? वादळ येणार का? उष्णतेची लाट येईल का? यावर शेती, वाहतूक, उद्योग, आरोग्य व आपत्ती व्यवस्थापन अवलंबून असते. पूर्वी हवामानाचा अंदाज अनुभव, निरीक्षणे व जमिनीवरील मोजमापांवर आधारित असे. पण आज हवामान अंदाज ही एक अत्याधुनिक वैज्ञानिक प्रक्रिया बनली आहे. या प्रक्रियेचा कणा म्हणजे हवामान उपग्रह. अंतराळातून पृथ्वीवर सतत नजर ठेवणारे हे उपग्रह हवमानातील सूक्ष्म बदल टिपून भविष्यातील स्थितीचा अचूक अंदाज घेतात.
अटलांटिक महासागराच्या निळ्या पाण्यात एक अदृश्य त्रिकोण आहे. त्या त्रिकोणात विमान व जहाज अचानक बेपत्ता होते. कंपास दिशा दाखवणे विसरतो. हे सर्वकाही एलियन्सचा वावर व प्राचीन नगरी अटलांटिसच्या अवशेषांमुळे निर्माण होणाऱ्या विचित्र ऊर्जेमुळे होत असल्याचे सांगितले जाते. हा प्रदेश म्हणजे... बर्म्युडा ट्रायंगल, जगातील सर्वात रहस्यमय व गूढ भाग!
या भागात जोरदार वादळ निर्माण होतात. लाटांच्या प्रचंड भिंती उभ्या राहतात. मिथेने वायूचे बुडबुडे समुद्रतळातून वर येऊन जहाज बुडवतात असेही मानले जाते. हे सर्व एलियन्समुळे होते की, अटलांटिसच्या क्रिस्टल ऊर्जेमुळे? याचा धुंडाळा आपण या ब्लॉगद्वारे घेऊया...
काल माझ्याकडे एक उच्चशिक्षित पाहुणा आला होता. हा पाहुणा एका मोठ्या नेत्याच्या संस्थेत वरिष्ठ पदावर कार्यरत व आधुनिक विचारांचा होता. बोलता - बोलता विषय वळला नोकरीच्या ठिकाणावर.. सुरुवातीला सर्व काही ठिकठाक वाटले, पण नंतर त्यांच्या आवाजात एक कंप जाणवला. तो म्हणाला, बाहेरून सगळं ठिक दिसतं, पण आतमध्ये अजूनही जात शाबूत आहे.
आजच्या 21 व्या शतकात अंतराळ विज्ञान हे केवळ वैज्ञानिक संशोधनापुरते मर्यादित राहिले नाही. ते आता भूराजकारण, संरक्षण, अर्थकारण व जागतिक वर्चस्व यांच्याशी थेट जोडले गेले आहे. उपग्रह, अंतराळ स्थानके, चंद्र व मंगळ मोहिमा आणि अंतराळ तंत्रज्ञानावर आधारित लष्करी प्रणाली यामुळे अंतराळ हे आज नव्या प्रकारचे सामरिक क्षेत्र बनले आहे. त्यामुळे चीनने पृथ्वीपासून सुदूर अंतराळात स्वर्गीय महाल अर्थात Tiangong हे अंतराळ स्थानक उभारले आहे. आता हा अंतराळ स्थानक भारताससह जगासाठी एक धोका आहे की संधी? असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
10,500 वर्षांपूर्वीची महिला कशी दिसत होती? याचा विचार तुम्ही कधी केला आहे का? आरशासमोर उभे राहून आपण आज स्वतःकडे पाहतो. पण हजारो वर्षांपूर्व...
पोस्ट्स
सर्व टिप्पण्या
.jpeg)
