नागासाकी- दुसऱ्या अणुबॉम्बची कहाणी

6 ऑगस्ट 1945 रोजी हिरोशिमा शहरावर अणुबॉम्ब टाकल्यानंतर संपूर्ण जग हादरले होते. एका क्षणात हजारो लोकांचा मृत्यू झाला, शहर उद्ध्वस्त झाले आणि अणुयुद्धाची भीषणता जगासमोर आली. मात्र, हिरोशिमाच्या विध्वंसानंतर अवघ्या तीन दिवसांनी, 9 ऑगस्ट 1945 रोजी अमेरिकेने जपानमधील आणखी एका शहरावर अणुबॉम्ब टाकला. या शहराचे नाव होते नागासाकी (Nagasaki). 

हिरोशिमा- 6 ऑगस्ट 1945 ची सकाळ

 सोमवार, 6 ऑगस्ट 1945. सकाळचे 7 वाजून 30 मिनिटे.

जपानमधील हिरोशिमा शहरात दिवसाची सुरुवात झाली होती. उन्हाळ्याचे दिवस असल्याने सूर्याची किरणे शहरावर पसरू लागली होती. रस्त्यांवर लोकांची वर्दळ सुरू झाली होती. कुणी कामावर जाण्याच्या तयारीत होते, कुणी नाश्ता करत होते, तर काही विद्यार्थी शाळेत जाण्याऐवजी युद्धकालीन कामासाठी घराबाहेर पडत होते. 

विश्वाचे रहस्य शोधणारे ‘आईसक्यूब’ तंत्रज्ञान!

विश्वाच्या अफाट पसाऱ्यात असंख्य आकाशगंगा, कृष्णविवरे, तारे आणि ऊर्जेच्या अद्भुत घटना घडत असतात. या घटनांचा अभ्यास करण्यासाठी आतापर्यंत शास्त्रज्ञ प्रामुख्याने प्रकाश, रेडिओ लहरी आणि क्ष-किरणांचा वापर करत आले आहेत. मात्र, आता विश्वाचा अभ्यास करण्यासाठी एक नवा मार्ग खुला झाला आहे. तो म्हणजे अंतराळातून पृथ्वीवर येणाऱ्या अत्यंत सूक्ष्म आणि जवळजवळ अदृश्य कणांचा मागोवा घेणे. याच संशोधनासाठी २०२६ चा Nobel Prize in Physics 2026 फ्रान्सिस हॅल्झेन (Francis Halzen) यांना जाहीर झाला आहे. त्यांच्या IceCube Neutrino Observatory, Neutrino Detection आणि High Energy Astrophysical Neutrinos या क्षेत्रातील योगदानामुळे आधुनिक विज्ञानात नवे पर्व सुरू झाले आहे.

हा पुरस्कार केवळ एका शास्त्रज्ञाच्या संशोधनाचा गौरव नाही, तर Modern Physics, Space Science, Particle Physics आणि Neutrino Astronomy या क्षेत्रांतील मोठ्या प्रगतीची पावती आहे. नेमके हे संशोधन काय आहे? Neutrino Particles म्हणजे काय? दक्षिण ध्रुवावरील हजारो फूट खोल बर्फाचा वापर करून अंतराळातील कणांचा शोध कसा घेतला जातो? आणि या संशोधनामुळे भविष्यात विश्वाची कोणती रहस्ये उलगडू शकतात? जाणून घेऊया. 

Optogenetics... मेंदूच्या रहस्यांचा शोध? -भाग्यदर्शी लोखंडे

आपल्या मेंदूमध्ये एखादी आठवण कशी तयार होते? एखाद्या घटनेची आठवण झाली की आनंद, भीती किंवा दुःख का जाणवते? एखाद्या विशिष्ट परिस्थितीत माणूस ठरावीक पद्धतीनेच का वागतो? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी शास्त्रज्ञ अनेक वर्षांपासून संशोधन करत आहेत. आता या संशोधनाला एक नवी दिशा देणाऱ्या Optogenetics Technology या तंत्रज्ञानाची जगभर चर्चा सुरू झाली आहे. 2026 चा Nobel Prize in Physiology or Medicine या तंत्रज्ञानाचा पाया घालणाऱ्या वैज्ञानिकांच्या संशोधनासाठी देण्यात आला आहे. मेंदूतील मज्जापेशींच्या हालचाली प्रकाशाच्या मदतीने नियंत्रित करण्याची क्षमता हे या संशोधनाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य आहे.

स्ट्रॅटेजिक सायलेन्स | Strategic Silence

आजच्या स्पर्धात्मक जगात प्रत्येक गोष्टीला उत्तर देणे, प्रत्येक आरोपाचा प्रतिवाद करणे आणि प्रत्येक वादात स्वतःला सिद्ध करणे आवश्यक नसते. अनेकदा शांत राहणे हीच प्रभावी रणनीती ठरू शकते. यालाच Strategic Silence Meaning म्हणजेच स्ट्रॅटेजिक सायलेन्स असे म्हणतात. ही केवळ गप्प राहण्याची सवय नाही. परिस्थिती समजून घेऊन योग्य वेळी योग्य निर्णय घेण्याची कला आहे. विशेषतः ऑफिस, व्यवसाय, नातेसंबंध आणि वैयक्तिक आयुष्यात Power of Silence महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. योग्य वेळी मौन बाळगणे आणि योग्य वेळी ठामपणे बोलणे, हाच या रणनीतीचा खरा अर्थ आहे.

Bernard Boursicot आणि Shi Pei Pu: 18 वर्षे पत्नी बनून राहिलेला चिनी गुप्तहेर!

जगभरात हेरगिरीच्या (Spy Stories) अनेक थरारक कथा प्रसिद्ध आहेत. काही गुप्तहेर शत्रूराष्ट्रात नवी ओळख धारण करून प्रवेश करतात. काही वर्षानुवर्षे आपली खरी ओळख लपवून काम करतात. तर काहींच्या आयुष्यावर चित्रपटही तयार होतात. मात्र, चीनचा ऑपेरा कलाकार आणि गुप्तहेर शी पेई पु (Shi Pei Pu) आणि फ्रान्सच्या बर्नार्ड बर्सिको (Bernard Boursicot) यांची कहाणी या सगळ्यांपेक्षा वेगळी आहे.

Neera Arya Biography- भारताच्या पहिल्या महिला गुप्तहेर

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास (Indian Freedom Struggle) म्हटला की, आपल्या डोळ्यांसमोर अनेक महान क्रांतिकारकांची नावे येतात. मात्र, देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी सर्वस्व पणाला लावणाऱ्या काही वीरांगनांच्या संघर्षाची माहिती आजही फारशी लोकांपर्यंत पोहोचलेली नाही. नीरा आर्य (Neera Arya) या त्यापैकीच एक. नेताजी सुभाषचंद्र बोस (Netaji Subhas Chandra Bose) यांच्या नेतृत्वाखालील आझाद हिंद सेनेशी (Azad Hind Sena) जोडलेल्या नीरा आर्य यांना भारतातील पहिल्या महिला गुप्तहेरांपैकी एक (India's First Woman Spy) म्हणून ओळखले जाते.

गुप्तहेरांच्या कथा : रवींद्र कौशिक- पाकिस्तानात राहून भारतासाठी हेरगिरी करणारा ‘ब्लॅक टायगर’

एखादा माणूस आपली खरी ओळख मागे ठेवून दुसऱ्या देशात नवीन आयुष्य सुरू करतो. तिथली भाषा शिकतो, तिथल्या समाजात मिसळतो आणि वर्षानुवर्षे स्वतःचे रहस्य लपवून ठेवतो. त्याच्या प्रत्येक हालचालींना धोका असतो. एका चुकीमुळे त्याचे संपूर्ण आयुष्य उद्ध्वस्त होऊ शकते. आंतरराष्ट्रीय गुप्तहेरांच्या जगात अशा मोहिमांना Undercover Espionage म्हटले जाते. भारताच्या गुप्तचर इतिहासात रवींद्र कौशिक यांची कथा याच प्रकारच्या धाडसी आणि वेदनादायक मोहिमेची आठवण करून देते.

मोहनलाल झुत्शी- इतिहासाच्या पानांमध्ये हरवलेला भारतीय गुप्तहेर | Mohan Lal Kashmiri

इतिहासाच्या पानांवर राजे-महाराजांच्या लढाया, साम्राज्यांचा उदय आणि अस्त, युद्धांतील जय-पराजय यांची वर्णने वाचायला मिळतात. पण या इतिहासाच्या पडद्यामागे आणखी एक जग सतत कार्यरत असते. हे जग असते गुप्तहेरांचे! जिथे तलवारीपेक्षा बुद्धीला, ताकदीपेक्षा चातुर्याला आणि शस्त्रांपेक्षा गुप्त माहितीला अधिक महत्त्व असते. या जगात प्रत्येक चेहऱ्यामागे एखादी कहाणी दडलेली असते. प्रत्येक भेटीमागे एखादा हेतू असतो. साध्या वाटणाऱ्या संभाषणातूनही एखाद्या साम्राज्याचे भवितव्य ठरवणारी माहिती मिळू शकते.

ई. व्ही. रामासामी- देव आहे हे सिद्ध करण्याचे आव्हान देणारा 'पेरियार'

सद्यस्थितीत भारतात हिंदी व हिंदुत्वाच्या मुद्यावरून मोठा वाद निर्माण झाला आहे. यावर अनेकजण आक्षेप घेतात. त्यातून काही टोकाचे वादही होतात. पण या भारतासाठी ही काही नवी बाब नाही. आपल्या पूर्वजांनी याहून अधिक कठोर काळ पाहिला आहे. त्यांनी कट्टर उजव्या विचारांना विशेषतः त्याच्या मुळाशी असणाऱ्या जातीय - धार्मिक वर्चस्वाला आपल्या आपल्या तर्कशुद्ध विचारांनी कणखरपणे आव्हान दिले. त्यांच्या मते, बेगडी हिंदुत्त्व हे समतेचा संदेश नव्हे तर शोषणाचे साधन होते. त्यामुळे त्यांनी त्याला आपल्या विचारांच्या जोरावर आंदोलनाच्या मैदानात ललकारले. Periyar

पेरियार ई. व्ही. रामासामी असेच आपले एक पूर्वज होते. त्यांनी द्रविड अस्मितेचा प्रखर पुरस्कार करत अंधकारमय धार्मिक अधःपतनाविरोधात प्रकाशाच्या किरणांचे काम केले. त्यांनी विविध मुद्यांवर निर्भिडपणे मत मांडून समाज प्रबोधनाचे काम केले. चला तर मग आज पाहूया भारताला सत्य व स्वातंत्र्याचा मार्ग दाखवणाऱ्या पेरियार यांची कथा... E. V. Ramasamy

बसव प्रेमानंद- अंधश्रद्धेच्या खाटेवर झोपलेल्या समाजाला लाथ घालणारा दार्शनिक

अंधश्रद्धा निर्मूलन हा शब्द उच्चारला की आपल्या डोळ्यांपुढे डॉक्टर नरेंद्र दाभोळकर व श्याम मानव या दोघांचे चेहरे येतात. पण या दोघांपूर्वी केरळच्या बी प्रेमानंद अर्थात बसव प्रेमानंद नामक एका अवलियाने या क्षेत्रात भरपूर काम केले. प्रेमानंद यांनीच दाभोळकरांना अंधश्रद्धेच्या खाटेवर आजारी पडलेल्या समाजाला बरे करण्यासाठी प्रेरित केले असे मानले जाते. आजच्या धर्मांधतेच्या वातावरणात वेगवेगळ्या अफवांचा पसरणारा बाजार पाहता अशा अवलियांची उणीव प्रकर्षाने भासते. B Premanand

चला तर मग पाहूया बुवाबाजी उघड करण्याचा ध्यास घेतलेल्या तथा देशभर फिरून विज्ञानवादी दृष्टिकोनाचा प्रचार प्रसार करणाऱ्या बी प्रेमानंद यांचा जीवनपट... 

ओशो रजनीश- ईश्वरापूर्वी स्वतःला शोधा!

'जगातील कोणतेही पाप थेट फसवणूक करण्यास सक्षम नाही. पापालाही पुण्याचे कपडे घालावे लागतात. हिंसेलाही अहिंसेचे कपडे घालावे लागतात. त्यामुळे जीवन हे एक रहस्य आहे. ते सोडवण्याचा प्रयत्न न करता त्याचा अनुभव घेत पुढे जात राहावे,' असे सांगणारे Osho Rajneesh हे आध्यात्मिक जगतातील एक क्रांतिकारी तारा होते. त्यांच्या या शब्दांतच Osho Philosophyचा मोठा सार दडलेला आहे. 

चे गेव्हारा- तुमच्या T-Shirt वरील क्रांतिदूत

जगाच्या इतिहासात अनेक Revolutionaries होऊन गेले. त्यांनी आपल्या धाडसी कृती, प्रखर विचार आणि संघर्षातून स्वातंत्र्य, समता आणि सामाजिक न्यायाची मशाल पेटवली. काही देशांसाठी हे क्रांतिकारक नायक ठरले, तर त्यांच्या विरोधकांसाठी ते शत्रू आणि हिंसक व्यक्ती ठरले. त्यामुळेच इतिहासातील काही व्यक्तिमत्त्वे काळाच्या पुढे जाऊनही वादग्रस्त राहतात. Che Guevara हे अशाच विरोधाभासांनी भरलेल्या व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक होते.

बाबासाहेबांनी नागपुरातच का घेतली धम्मदीक्षा? RSS शी काही संबंध?

'मी हिंदू म्हणून जन्मलो, पण हिंदू म्हणून मरणार नाही,' अशी घोषणा डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकरांनी 13 ऑक्टोबर 1935 रोजी येवला मुक्कामी केली आणि अवघा हिंदू समाज हादरला. त्यानंतर तब्बल 21 वर्षांनी म्हणजे 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी त्यांनी नागपूर येथील दीक्षाभूमीवर बौद्ध धम्म स्वीकारला. त्यांच्यासोबत त्यांचे लाखो अनुयायी बौद्ध झाले. या ऐतिहासिक क्षणी त्यांनी केलेल्या भाषणातून समता, बंधुता, स्वातंत्र्य व न्यायाचा संदेश संपूर्ण जगाला मिळाला. Nagpur Deekshabhoomi

आगामी विजयादशमीच्या निमित्ताने जाणून घेऊया बाबासाहेबांचे हे प्रेरणादायी भाषण, त्यांच्याच मूळ शब्दांत...

पाब्लो एस्कोबार- कुख्यात Drug Lord, Medellín Cartel आणि कोकेन साम्राज्य

जगाच्या इतिहासात अनेक गुन्हेगार होऊन गेले, पण काहींची नावे त्यांच्या गुन्ह्यांपेक्षाही मोठी झाली. पाब्लो एस्कोबार हे त्यापैकीच एक नाव आहे. Pablo Escobar म्हटले की, आजही डोळ्यांसमोर उभा राहतो तो कोलंबियातील एक अत्यंत शक्तिशाली Drug Lord, ज्याने कोकेनच्या बेकायदेशीर व्यापारातून प्रचंड पैसा आणि प्रभाव निर्माण केला. त्याच्या साम्राज्यात पैसा, तस्करी, भ्रष्टाचार, हिंसाचार आणि राजकीय प्रभाव या सगळ्यांचा संगम झाला होता. म्हणूनच Pablo Escobar ची कहाणी ही केवळ एका गुन्हेगाराची Biography नाही, तर Drug Mafia आणि Organized Crime कसे वाढू शकते, याचा धक्कादायक इतिहास आहे.

AI मुळे कार किती हुशार होणार?

आजपर्यंत कार चालवण्यासाठी माणसाची गरज होती. चालक रस्ता पाहतो, सिग्नल ओळखतो, समोरचे वाहन किती वेगाने जात आहे याचा अंदाज घेतो आणि त्यानुसार ब्रेक किंवा एक्सिलरेटरचा वापर करतो. पण आता या संपूर्ण प्रक्रियेत मोठा बदल होत आहे. Artificial Intelligence म्हणजेच AI मुळे वाहनांना स्वतःच्या आजूबाजूचे वातावरण समजून घेणे, परिस्थितीचे विश्लेषण करणे आणि त्यानुसार निर्णय घेणे शक्य होत आहे. 

मारुती सुझुकीची कहाणी

एक काळ असा होता की, भारतात कार असणे म्हणजे श्रीमंतीचे लक्षण मानले जायचे. कार घ्यायची म्हणजे मोठी रक्कम खर्च करावी लागायची, अनेकदा वर्षानुवर्षे प्रतीक्षा करावी लागायची. कार मिळवण्यासाठी ओळख किंवा वशिला लागतो, अशी परिस्थिती होती. अशा काळात एका छोट्याशा कारने भारतीय मध्यमवर्गाचे स्वप्नच बदलून टाकले. त्या कारचे नाव होते Maruti 800. तिच्यामागे होती सरकारची इच्छाशक्ती, जपानी तंत्रज्ञान, काही धडाडीचे भारतीय अधिकारी आणि भारतातील सामान्य माणसाला परवडणारी कार देण्याचे स्वप्न. पुढे याच प्रयोगातून Maruti Udyog उभा राहिला. तीच कंपनी पुढे Maruti Suzuki India Limited बनली.

उपग्रह काम करतो तरी कसा? how satellite works

रात्रीच्या आकाशात एखादा चमकणारा बिंदू दिसला की तो तारा आहे की उपग्रह, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. आज मात्र उपग्रह ही केवळ अंतराळ संशोधनापुरती मर्यादित गोष्ट राहिलेली नाही. आपल्या मोबाईलमधील GPS, हवामानाचा अंदाज, दूरदर्शन, इंटरनेट, दळणवळण आणि पृथ्वीवरील अनेक प्रकारचे निरीक्षण यामध्ये उपग्रहांचा मोठा वाटा आहे. पण हजारो किलोमीटर उंचीवर गेलेली ही यंत्रणा प्रत्यक्षात काम कशी करते? तिला वीज कुठून मिळते? ती पृथ्वीवर पडत का नाही? आणि पृथ्वीवरून तिच्याशी संपर्क कसा साधला जातो? या प्रश्नांची उत्तरे उपग्रहाच्या रचनेत आणि भौतिकशास्त्राच्या काही मूलभूत नियमांमध्ये दडलेली आहेत. how satellite works

चीनच्या शेतात माणूस नाही, ड्रायव्हरलेस ट्रॅक्टर राबतोय

कल्पना करा, सकाळची वेळ आहे. शेतात एक ट्रॅक्टर सुरू होतो. त्याच्या सीटवर चालक नाही. तरीही तो ठरलेल्या मार्गाने शेत नांगरतो, वळण घेतो आणि पुन्हा अचूक रेषेत पुढे जातो. GPS, sensors, cameras आणि artificial intelligence यांच्या मदतीने हे शक्य होत आहे. चीनमध्ये अशा autonomous tractor आणि unmanned farming तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत असल्याचे अहवाल सांगतात. चीनची स्मार्ट शेती आता केवळ प्रयोगशाळेतील कल्पना राहिलेली नाही.

AI आपल्या सर्वांना मारून टाकेल का?

Artificial Intelligence (AI) ने अवघ्या 4 वर्षांत आपले जग बदलून टाकले आहे. कधी तो गणितातील न सुटलेली कोडी सोडवतो, तर कधी आपल्या नोकऱ्या खाण्याच्या मार्गावर येतो. आता Anthropic AI च्या एका संशोधकाने असे म्हणत राजीनामा दिला आहे की, AI येत्या 10 वर्षांत समस्त मनुष्यजातीचा नाश करू शकतो. या दाव्यामुळे जगभरात एकच खळबळ उडाली आहे. AI च्या आंधळ्या शर्यतीत सावधगिरीकडे दुर्लक्ष केले जात आहे का? असा प्रश्न यासंबंधी उपस्थित केला जात आहे. 

चंगेझ खान- शेकडो मुलांचा बाप, पण शेवटी एकटाच

13 व्या शतकाच्या सुरुवातीला मध्य आशियाच्या विशाल गवताळ प्रदेशातून एक तरुण योद्धा पुढे आला. त्याचे नाव होते तेमुजीन. पुढे हाच तेमुजीन जगाच्या इतिहासात चंगेझ खान या नावाने प्रसिद्ध झाला. त्याने विखुरलेल्या मंगोल जमातींना एकत्र करून अशी लष्करी ताकद निर्माण केली की, चीनपासून मध्य आशियापर्यंतचे बहुतांश प्रदेश त्याच्या नियंत्रणाखाली आले. त्याच्या सैन्याच्या वेगाने व युद्धतंत्राने तत्कालीन राजवटी अक्षरशः हादरल्या. यामुळे त्यांचे साम्राज्य मानवी इतिहासातील सर्वात प्रभावशाली साम्राज्यांपैकी एक बनले. Genghis Khan

शाहबानो खटला! Shah Bano Case

 तलाक... तलाक... तलाक...

फक्त 3 शब्द. तीनदा उच्चारले की मुस्लिम महिलेचे अवघ्ये आयुष्यच एका क्षणात उद्ध्वस्त होऊन जाते. 

वैदिकांचं हिंदुत्व म्हणजे ब्राह्मणधर्म -राजू परुळेकर

हिंदू हा फारसी शब्द आहे. ‘हिंद’ आणि ‘हिंदू या शब्दांचा धर्माशी खरंतर काही संबंध नाही. सिंधू नदीच्या पलिकडील भौगोलिक कक्षेत येणाऱ्या प्रदेशाला ‘हिंद’ असं म्हटलं जातं. ‘हिंद’ या शब्दाचा उल्लेख उमर खैय्यामने बाराव्या शतकातही केला होता. सुभाषबाबूंनी दिलेली ‘जय हिंद’ ही घोषणा कोणत्याही धर्मासाठी नव्हती. ‘हिंदवी स्वराज्य’ हा शब्दही धर्ममूलक नाही तर तो प्रदेशाशी संबंधित आहे. हिंद, हिंदू, हिंदुस्तान या सगळ्या शब्दांचा धर्माशी मूलतः संबंधच नाही. Hindutva and Brahminism

नारायण मेघाजी लोखंडे

रविवार, हा दिवस आपला प्राणवायू. संपूर्ण आठवड्याची थकावट हा दिवस दूर करतो. पण रविवारची ही साप्ताहिक सुट्टी आपल्या पदरात कशी पडली? त्यासाठी कुणी व किती संघर्ष केला? आपल्यासारख्या कामगार लोकांसाठी आठवड्यात एक दिवस सुट्टी मिळावी म्हणून आपले जीवन कुणी खर्ची घातले? हे आपल्याला माहिती असलेच पाहिजे. 

मोगलमर्दिनी महाराणी ताराबाई

अवघ्या पंचविसाव्या वर्षी ऐन तारुण्यात महाराणी ताराबाईंवर वैधव्याची कुऱ्हाड कोसळली. मोगल-मराठा संघर्षात राजाराममहाराजांच्या मृत्यूने मराठ्यांची खूप मोठी हानी झाली. राजाराम महाराजांच्या जाण्यामुळे जी एक पोकळी निर्माण झाली होती, ती ताराबाईंनी आपल्या कर्तृत्वाने भरून काढली. काळाने दिलेले आव्हान स्वीकारून त्यांनी हिंदुस्थानाच्या इतिहासात शौर्यशाली राणी म्हणून लौकिक मिळविला. कवी देवदत्त आपल्या काव्यात तिच्या कर्तृत्वाचे वर्णन करतो :

"दिल्ली झाली दीनवाणी

दिल्लीशाचे गेले पाणी

ताराबाई रामराणी

भद्रकाली कोपली ।।.....

रामराणी भद्रकाली

रणरंगी कुद्ध झाली

प्रलयाची वेळ आली

मुगलहो सांभाळा ||"

पृथ्वीला दोन चंद्र असते तर काय झाले असते?

कल्पना करा... मध्यरात्रीची वेळ आहे. शहर झोपले आहे. आकाशात तारे चमकत आहेत. तुम्ही वर पाहता आणि नेहमीसारखा एक चंद्र दिसण्याऐवजी दोन प्रचंड चंद्र आकाशात तरंगताना दिसतात. एक चंद्र क्षितिजाच्या जवळ आहे, तर दुसरा आकाशाच्या माथ्यावर. दोन्हींच्या प्रकाशाने समुद्राच्या लाटा चमकत आहेत. काळोखातही पृथ्वीचा बराचसा भाग चांदण्याने उजळून निघाला आहे.

'गुमनाबी बाबा'च नेताजी होते का? रहस्य काय?

 18 ऑगस्ट 1945. तैहोकू, फॉर्मोसा.

दुसरे महायुद्ध संपण्याच्या मार्गावर होते. जपान पराभूत झाला होता. ब्रिटिश साम्राज्य अजूनही भारतावर राज्य करत होते. याचवेळी एक बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. भारतीय स्वातंत्र्यासाठी ब्रिटिशांविरोधात सशस्त्र लढा देणारे नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांचा विमान अपघातात मृत्यू झाला.

बातमी धक्कादायक होती. पण त्याहून मोठे रहस्य भविष्यात उदरात दडले होते. नेताजींचे पार्थिव भारतात आले नाही. त्यांच्या मृत्यूचे पुरावे सर्वमान्य होतील अशा पद्धतीने केव्हाच समोर आले नाही. त्यामुळे काही वर्षांनी नेताजी जिवंत असल्याच्या कथा सुरू झाल्या. त्यामुळे आजही नेताजींचा मृत्यू नेमका कसा झाला? हा प्रश्न उपस्थित केला जातो. Netaji Subhas Chandra Bose, Netaji Plane Crash, 

बंडखोर सूर - Frankfurt Hot Club ची कहाणी

फ्रँकफर्टमधील एका छोट्याशा जागेत रात्री उशिरापर्यंत जॅझचे सूर घुमत होते. बाहेर युद्धाचे ढग होते. शहरावर नाझींची सत्ता होती. प्रत्येक संशयास्पद हालचालींवर Gestapo ची नजर होती. आत काही तरुण संगीताच्या तालावर हरवून गेले होते. अचानक दरवाजावरचा पहारेकरी धावत आत आला. त्याने फक्त एवढेच सांगितले, Gestapo येत आहे. 

काही सेकंदांत वातावरण बदलले. जॅझ  थांबला आणि नाझींना मान्य असलेले संगीत सुरू झाले. हा प्रसंग एखाद्या चित्रपटातील वाटतो, पण दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात फ्रँकफर्टमध्ये हे खरोखरच घडत होते.

अवघ्या १० लोकांचे गाव, आता गजबजणार

उत्तर स्पेनमधील बुर्गोस प्रांतात वसलेले अवेलेनोसा डे मुन्यो हे गाव नकाशावर शोधले, तर ते एखाद्या गजबजलेल्या पर्यटनस्थळासारखे अजिबात वाटत नाही. गावात आता मोजकेच लोक राहतात. रस्त्यांवर गर्दी नाही, दुकानांची लगबग नाही आणि पर्यटकांची रांगही नाही. बंद पडलेला बार आणि कधीच न उघडणारे दारूचे गोदाम गावाच्या बदललेल्या काळाची साक्ष देतात. उन्हाळ्यात लॅव्हेंडरच्या झुडपांभोवती फिरणाऱ्या मधमाशांचा आवाजच अनेकदा इथली प्रमुख हालचाल असते. कधी एखादा ट्रॅक्टर जातो आणि शांततेचा पडदा काही क्षणांसाठी बाजूला होतो. Avelenosa de Munyo

बेनझीर सरकार लष्कराने बरखास्त केले होते का?

पाकिस्तानच्या राजकारणात लोकशाही सरकार आणि लष्कर यांच्यातील संघर्ष हा नवा विषय नाही. पाकिस्तानच्या स्थापनेपासूनच लष्कराने देशाच्या राजकीय व्यवस्थेवर मोठा प्रभाव ठेवला आहे. अनेक वेळा लष्कराने थेट सत्ता हातात घेतली, तर काही वेळा राष्ट्रपती, गुप्तचर यंत्रणा आणि राजकीय नेत्यांच्या माध्यमातून अप्रत्यक्षपणे सरकारवर दबाव आणला गेला. Pakistan

हवेतील CO₂ पासून इंधन! स्वच्छ ऊर्जेच्या नव्या युगाची सुरुवात?

औद्योगिक क्रांतीपासून मानवाने मोठ्या प्रमाणावर कोळसा, पेट्रोल आणि डिझेलसारख्या जीवाश्म इंधनांचा वापर केला. त्यातून वातावरणात प्रचंड प्रमाणात कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) सोडला गेला. यामुळे आज आपल्यापुढे जागतिक तापमानवाढ, हवामान बदल व समुद्राची वाढती पातळी यासारखी गंभीर संकटे निर्माण झाली आहेत. जगभरातील शास्त्रज्ञ अनेक वर्षांपासून या CO₂ ला केवळ प्रदूषक न मानता त्याचा उपयोगी संसाधन म्हणून वापर करण्याचे मार्ग शोधत आहेत. त्यातच आता रशियन संशोधकांनी हवेतील CO₂ चे थेट मेथनॉल (Methanol, मिथेनॉल) या स्वच्छ इंधनामध्ये रूपांतर करण्यासाठी नवीन उत्प्रेरक (Catalyst) विकसित केल्याचा दावा केला आहे. हे संशोधन यशस्वी ठरले तर कार्बन प्रदूषण कमी करण्याबरोबरच स्वच्छ ऊर्जा निर्मितीचे नवे पर्व सुरू होऊ शकते. Carbon Dioxide

Gen Z चा मोदी सरकारला हादरा; भारतीय राजकारण नव्या वळणावर?

केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी आज आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. NEET परीक्षेतील कथित गैरव्यवहार, परीक्षा व्यवस्थेवरील प्रश्न आणि देशभरातील विद्यार्थी आंदोलनांच्या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय झाला. या आंदोलनामुळे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वातील NDA सरकारवर मोठा दबाव निर्माण झाला होता. हा दबाव मोदींच्या चेहऱ्यावरही स्पष्ट दिसत होता. जेन झीने त्यांना सळो की पळो करून सोडले होते. आतापर्यंतच्या कोणत्याही पंतप्रधानांची झाली नाही एवढी छी-थू मोदींची सुरू होती. त्यामुळे सरकारपुढे धर्मेंद्र प्रधान यांचा राजीनामा घेऊन या नाचक्कीपासून स्वतःची सुटका करून घेण्याशिवाय दुसरा कोणताही मार्ग उरला नव्हता. अखेर मोदींनी प्रधान यांचा राजीनामा घेतला आणि स्वतःची सुटका करून घेतली. Dharmendra Pradhan Resignation Pm Modi

भारतातही 'Gen Z Revolution' ची चाहूल? | Student Protest in India Analysis

'एक पिढी रस्त्यावर उतरली की, सत्ता बदलतेच असे नाही; पण देशाच्या राजकारणाचा मार्ग नक्की बदलतो.' जगाचा इतिहास हे वारंवार सांगतो. आज भारतात सुरू असलेल्या विद्यार्थी आंदोलनाकडे (Student Protest in India) पाहताना हाच प्रश्न पुन्हा उपस्थित होतो. हे आंदोलन केवळ काही विद्यार्थ्यांचे आहे की एका नव्या पिढीच्या असंतोषाचे प्रतीक आहे? हा असंतोष शिक्षणापुरता मर्यादित आहे की तो व्यवस्थेविरुद्धच्या व्यापक नाराजीमध्ये रूपांतरित होत आहे? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी भारताबरोबरच श्रीलंका, बांगलादेश आणि नेपाळमधील Gen Z आंदोलनांचा मागोवा घेणे आवश्यक ठरते.

जंतरमंतरवरचा विद्यार्थी काय म्हणतो?

"विद्यार्थ्यांनो, मागे हटायचं नाही..."

जंतरमंतरच्या रस्त्यावर अचानक कुणीतरी घोषणा दिली आणि हजारो आवाज एकाच वेळी आकाशात घुमले. माझ्याही हातात फलक होता. त्यावर मोठ्या अक्षरांत लिहिलं होतं – "आमचं भविष्य वाचवा!" Jantar Mantar Protest

पृथ्वी जुनी की पाणी?

कल्पना करा, तुम्ही समुद्रकिनारी उभे आहात. समोर निळाशार अथांग समुद्र पसरलेला आहे. लाटांवर सूर्यकिरण चमकत आहेत, वारा चेहऱ्यावर येऊन अलगद स्पर्श करत आहे आणि समुद्राचा अखंड गुंजणारा आवाज कानात भरत आहे. इतक्यात कुणीतरी तुम्हाला सहज विचारतो, "या समुद्राचे वय किती असेल?" तुम्ही कदाचित म्हणाल, "पृथ्वीएवढेच." कारण पाणी म्हणजे पृथ्वीचाच भाग, असे आपण लहानपणापासून मानत आलो आहोत. पण जर विज्ञानाने सांगितले की या समुद्रातील पाण्याचा इतिहास पृथ्वीपेक्षाही जुना असू शकतो, तर? हा दावा ऐकून कुणीही थोडा थबकेल. मात्र हाच प्रश्न आज खगोलशास्त्रज्ञ, भूगर्भशास्त्रज्ञ आणि रसायनशास्त्रज्ञ यांना अनेक दशकांपासून खुणावत आहे. Earth, Origin of Water

कच्चे तेल म्हणजे काय? पेट्रोल, डिझेल कसे तयार होते?

इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे जगभरात कच्च्या तेलाच्या किमतींची चर्चा पुन्हा सुरू झाली आहे. भारतासारखे अनेक देश आपल्या इंधनाच्या गरजेसाठी मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करतात. त्यामुळे मध्यपूर्वेतील कोणतीही घटना पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीच्या किमतींवर परिणाम करू शकते. पण अनेकांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो की, हे कच्चे तेल नेमके काय असते? ते जमिनीत कसे तयार होते? आणि त्याच कच्च्या तेलापासून पेट्रोल, डिझेल, जेट फ्युअल, डांबर आणि स्वयंपाकाचा गॅस कसा तयार होतो? चला, याची सविस्तर माहिती जाणून घेऊ. What is Crude Oil

अंतराळात सापडली जीवननिर्मितीची 'साखर'

मानवजातीसमोर शतकानुशतके उभा असलेला एक प्रश्न आजही अनुत्तरित आहे, तो म्हणजे पृथ्वीवर जीवनाची सुरुवात नेमकी कशी झाली? जीवनासाठी आवश्यक असलेले रासायनिक घटक पृथ्वीवरच तयार झाले की, ते अंतराळातून आले? या प्रश्नांची उत्तरे शोधताना शास्त्रज्ञांना आता एक अत्यंत महत्त्वाचा धागा सापडला आहे.

दुसरे महायुद्ध - जगाला विनाशाच्या खाईत लोटणाऱ्या संघर्षाची बीजे

युद्ध कधीच एका दिवसात सुरू होत नाही. रणांगणावर गोळी झाडण्यापूर्वी अनेक वर्षे राजकीय मतभेद, आर्थिक संकटे, साम्राज्यवादी महत्त्वाकांक्षा आणि राष्ट्रांच्या मनात साचलेला असंतोष यांचा ज्वालामुखी तयार होत असतो. दुसऱ्या महायुद्धाची कहाणीही याला अपवाद नव्हती. 1 सप्टेंबर 1939 रोजी जर्मनीने पोलंडवर आक्रमण केले आणि जगातील सर्वात भीषण युद्धाला सुरुवात झाली. मात्र या युद्धाची मुळे त्यापूर्वीच्या दोन दशकांत खोलवर रुजली होती. पहिल्या महायुद्धानंतर निर्माण झालेली परिस्थिती, विजयी राष्ट्रांनी घेतलेले निर्णय आणि जर्मनीमध्ये वाढत गेलेली अस्वस्थता यांनी अखेर संपूर्ण जगाला विनाशाच्या उंबरठ्यावर आणून उभे केले. Second World War

दुसरे महायुद्ध का झाले?

पहिल्या महायुद्धाचा (1914 -1918) शेवट झाल्यानंतर जगातील लोकांना पुन्हा कधीही अशा भीषण युद्धाचा सामना करावा लागू नये, अशी अपेक्षा होती. पण अवघ्या 20 वर्षांतच जग पुन्हा एकदा विनाशकारी संघर्षाच्या खाईत कसे ढकलले गेले? दुसरे महायुद्ध (1939-1945) का झाले? हा प्रश्न इतिहासातील सर्वांत महत्त्वाच्या प्रश्नांपैकी एक मानला जातो. 

पहिले महायुद्ध -एका गोळीने नव्हे, तर अनेक घटनांनी पेटलेले युद्ध!

28 July 1914 रोजी ऑस्ट्रिया-हंगेरीने सर्बियाविरुद्ध युद्ध घोषित केले आणि पहिल्या महायुद्धाची औपचारिक सुरुवात झाली. इतिहासाच्या पुस्तकांमध्ये या युद्धाची सुरुवात एका घटनेशी जोडली जाते, परंतु प्रत्यक्षात हा संघर्ष एका दिवसात किंवा एका गोळीमुळे निर्माण झाला नव्हता. जवळपास 40 वर्षे युरोपमध्ये राजकीय स्पर्धा, साम्राज्य विस्तार, राष्ट्रवाद, लष्करी स्पर्धा आणि परस्पर अविश्वास सतत वाढत होता. या सर्व घटकांनी मिळून अशी परिस्थिती निर्माण केली होती की, एखादी छोटी घटना घडली तरी संपूर्ण खंड युद्धाच्या ज्वाळांत सापडणार हे जवळपास निश्चित झाले होते. त्यामुळे पहिले महायुद्ध समजून घ्यायचे असेल, तर त्याआधीचा युरोप समजून घेणे आवश्यक आहे. लेख थोडा मोठा आहे, पण घटना वाचणे अनिवार्य आहेत. World War I

दानवीर कर्णापासून मॅकेंझी स्कॉटपर्यंत... काळ बदलला, पण दानत आजही जिवंत

महाभारतातील दानवीर कर्णाचे नाव घेतले की, उदारतेचे सर्वोच्च उदाहरण डोळ्यांसमोर उभे राहते. स्वतःचे कवच-कुंडल हेच त्याच्या जीवनरक्षणाचे साधन असूनही, याचकाच्या विनंतीवर त्याने ते निःसंकोचपणे दान केले, असे महाभारतात वर्णन येते. ही कथा श्रद्धा आणि परंपरेचा भाग असली तरी तिच्यामागील संदेश आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे. खरे दान तेच, जे कोणत्याही स्वार्थाशिवाय केले जाते. 

'लाइटहाऊस नेब्युला'तील पल्सारच्या चुंबकीय क्षेत्राचा पहिला थेट नकाशा; नासाच्या IXPE दुर्बिणीची ऐतिहासिक कामगिरी

विश्वातील सर्वात शक्तिशाली आणि रहस्यमय खगोलीय वस्तूंमध्ये न्यूट्रॉन तारे (Neutron Stars) अग्रस्थानी मानले जातात. अशाच एका न्यूट्रॉन ताऱ्याभोवती असलेल्या PSR J1101-6101 या पल्सारच्या चुंबकीय क्षेत्राचा पहिल्यांदाच थेट अभ्यास करण्यात वैज्ञानिकांना यश आले आहे. हा शोध NASA च्या Imaging X-ray Polarimetry Explorer (IXPE) या अवकाश दुर्बिणीने लावला असून, त्याचे निष्कर्ष The Astrophysical Journal मध्ये प्रसिद्ध झाले आहेत. या संशोधनामुळे पल्सारमधून बाहेर पडणाऱ्या अतिउच्च-ऊर्जेच्या कणांचा प्रवास, त्यांच्याभोवती असलेली चुंबकीय रचना आणि विश्वातील अत्यंत ऊर्जावान प्रक्रियांबद्दल अधिक स्पष्ट माहिती मिळाली आहे. खगोलशास्त्राच्या दृष्टीने हा शोध महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.

मॉन्सून हरवला का? ब्रेक मॉन्सून म्हणजे रे भाऊ?

जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत देशातील अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस पडत होता. अनेक शहरांमध्ये पूरस्थिती निर्माण झाली होती. मात्र, अवघ्या काही दिवसांत परिस्थिती पूर्णपणे बदलली. उपग्रह (Satellite) प्रतिमांमध्ये भारताच्या सुमारे 70 ते 80 टक्के भागावर पावसाचे ढग जवळपास दिसेनासे झालेत. त्यामुळे "मॉन्सून संपला का?", "यंदा दुष्काळाची शक्यता आहे का?" असे प्रश्न सर्वसामान्यांना पडू लागले आहेत. प्रत्यक्षात मात्र मॉन्सून गायब झालेला नसून तो 'ब्रेक मॉन्सून' (Break Monsoon) या नैसर्गिक अवस्थेत गेला आहे. भारतीय हवामान विभाग (IMD), हवामान तज्ज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय हवामान संस्थांच्या माहितीनुसार ही परिस्थिती तात्पुरती असून तिच्यामागे वातावरणातील अनेक गुंतागुंतीच्या प्रक्रिया कारणीभूत आहेत.

थिसिसशिवाय पीएचडी? चीनचा नवा शैक्षणिक प्रयोग!

पीएचडी (PhD) म्हटले की, अनेक वर्षांचे संशोधन, शेकडो पानांचा प्रबंध (थिसिस) आणि त्याचे कठोर सादरीकरण हे चित्र आपल्या डोळ्यांसमोर उभे राहते. पण चीनमध्ये आता या पारंपरिक पद्धतीला एक पर्याय उपलब्ध झाला आहे. 2024 मध्ये लागू झालेल्या एका नव्या कायद्यानुसार काही अभियांत्रिकी (Engineering) शाखांतील संशोधकांना लिखित थिसिसऐवजी प्रत्यक्ष विकसित केलेले नाविन्यपूर्ण उत्पादन, तंत्रज्ञान किंवा औद्योगिक प्रकल्प सादर करून पीएचडी पूर्ण करता येणार आहे. हा बदल केवळ पदवी देण्याच्या पद्धतीतील सुधारणा नसून, संशोधनाला उद्योगांशी अधिक घट्ट जोडण्याचा प्रयत्न मानला जात आहे. China PhD Without Thesis

सूर्य विझला तर काय होईल? विज्ञानाला पडलेला प्रश्न!

सूर्य हा पृथ्वीवरील जीवनाचा मुख्य आधार आहे. त्याच्या प्रकाशामुळे दिवस-रात्र होतात, ऋतू बदलतात, वनस्पती अन्न तयार करतात आणि संपूर्ण पृथ्वीचे हवामान संतुलित राहते. त्यामुळे "सूर्य अचानक विझला तर काय होईल?" हा प्रश्न ऐकायला काल्पनिक वाटतो. प्रत्यक्षात सूर्य एखाद्या बल्बप्रमाणे अचानक विझू शकत नाही. तरीही भौतिकशास्त्रात हा एक प्रसिद्ध Thought Experiment मानला जातो. या कल्पनेच्या आधारे शास्त्रज्ञांनी पृथ्वीवर घडणाऱ्या घटनांचा अभ्यास केला आहे. त्या निष्कर्षांवर आधारित हा लेख आहे. Earth in Space

ताजमहाल की तेजोमहालय? 22 बंद खोल्यांचे रहस्य!

जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक असलेला ताजमहल हा केवळ भारताची ओळख नाही, तर मुघल स्थापत्यकलेचा सर्वोत्तम नमुनाही मानला जातो. दरवर्षी लाखो देशी-विदेशी पर्यटक या अद्वितीय वास्तूचे सौंदर्य अनुभवण्यासाठी आग्रा गाठतात. मात्र गेल्या काही वर्षांत ताजमहलच्या सौंदर्यापेक्षा त्याच्या 22 बंद खोल्या अधिक चर्चेत राहिल्या आहेत. सोशल मीडियावर या खोल्यांबाबत अनेक दावे, व्हिडिओ आणि कथित ऐतिहासिक माहिती प्रसारित झाली. त्यामुळे अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण झाला आहे, तो म्हणजे या खोल्यांचे रहस्य नेमके काय आहे? Taj Mahal Controversy

विश्वातील 95% भाग अद्याप गूढ का? डार्क मॅटर?

रात्री आकाशाकडे पाहिल्यावर आपल्याला लाखो तारे, चंद्र, ग्रह दिसतात. अनेकांना वाटते की, हेच संपूर्ण विश्व आहे. पण आधुनिक खगोलशास्त्राने या समजुतीला पूर्णपणे बदलून टाकले आहे. जगभरातील दुर्बिणी, उपग्रह आणि अंतराळ मोहिमांमधून मिळालेल्या निरीक्षणांवरून शास्त्रज्ञ असा निष्कर्ष काढतात की आपण पाहू शकणारे तारे, ग्रह, धूळ, वायू आणि मानव यांच्यासह सर्व सामान्य पदार्थ मिळून विश्वाच्या केवळ 5 टक्के भागाचे प्रतिनिधित्व करतात. उर्वरित 95 टक्के विश्वस अजून अदृश्य असून, त्यात डार्क मॅटर व डार्क एनर्जीचा समावेश आहे. हे आधुनिक विज्ञानासमोरील सर्वात मोठ्या रहस्यांपैकी एक मानले जाते.

अमरनाथ गुहेचा शोध कुणी लावला? इतिहास आणि रहस्यमय दंतकथा!

अमरनाथ यात्रा ही हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि प्रमुख तीर्थक्षेत्रांपैकी एक मानली जाते. काश्मीरच्या हिमालयामध्ये वसलेल्या या पवित्र गुहेत दरवर्षी जून ते ऑगस्ट दरम्यान लाखो भाविक नैसर्गिकरित्या तयार होणाऱ्या बर्फाच्या शिवलिंगाच्या दर्शनासाठी कठीण प्रवास करतात. असे मानले जाते की, जो कोणी अत्यंत भक्तीभावाने या शिवलिंगाची पूजा करतो, भगवान शिव त्याच्या सर्व मनोकामना पूर्ण करतात. Amarnath Yatra

पण, तुम्हाला माहीत आहे का की या पवित्र गुहेचा शोध नेमका कोणी लावला? याबद्दल अनेक इतिहासकार, स्थानिक लोक आणि पौराणिक ग्रंथांमध्ये वेगवेगळ्या रंजक कथा सांगितल्या जातात. चला तर मग जाणून घेऊया बाबा अमरनाथ गुहेच्या शोधाची संपूर्ण कहाणी! Amarnath Cave

संविधानातील दहावी अनुसूची (Tenth Schedule) म्हणजे काय?

 

महाराष्ट्रातील २०२२ मधील शिवसेना फूट, त्यानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील विभाजन, विधानसभेतील अपात्रतेच्या याचिका आणि सर्वोच्च न्यायालयातील सुनावणी यामुळे भारतीय संविधानातील दहावी अनुसूची (Tenth Schedule) पुन्हा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले. अनेकांना प्रश्न पडला की, एखादा आमदार पक्ष सोडतो म्हणजे तो लगेच अपात्र ठरतो का? दोन-तृतीयांश आमदार एकत्र गेले तर अपात्रता टळते का? व्हिपचे उल्लंघन म्हणजे काय? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे दहाव्या अनुसूचीत दडलेली आहेत. त्यामुळे हा कायदा केवळ राजकीय पक्षांसाठी नव्हे, तर लोकशाहीच्या स्थैर्यासाठीही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. Tenth Schedule

६.६ कोटी प्रकाशवर्ष अंतरावरून कुणी पृथ्वीकडे पाहत असेल, तर त्याला काय दिसेल?

 

कल्पना करा, विश्वाच्या अथांग पसाऱ्यात पृथ्वीपासून तब्बल ६.६ कोटी (६६ दशलक्ष) प्रकाशवर्ष दूर एखादी अत्यंत प्रगत संस्कृती अस्तित्वात आहे. त्यांच्या जवळ अशी अत्याधुनिक दुर्बीण आहे की ती पृथ्वीवरील खंड, महासागर आणि अगदी मोठे जीवसुद्धा पाहू शकते. अशा परिस्थितीत त्यांना आजची पृथ्वी दिसेल का? मुंबई, दिल्ली, न्यूयॉर्क, उपग्रह, रॉकेट, इंटरनेट किंवा मानवजातीचे अस्तित्व दिसेल का? या प्रश्नाचे उत्तर विज्ञानाच्या दृष्टीने अतिशय रंजक आहे. त्यांना आजची पृथ्वी दिसणारच नाही. त्यांच्या नजरेसमोर असेल ती ६.६ कोटी वर्षांपूर्वीची पृथ्वी, जिथे डायनासोर मुक्तपणे फिरत होते. हे विज्ञानकथा नसून आधुनिक खगोलशास्त्र, भौतिकशास्त्र आणि प्रकाशाच्या वेगावर आधारित सिद्ध झालेले वैज्ञानिक सत्य आहे. Earth, Space

यंदा मान्सून उशिरा का आला?

 

दरवर्षी जून महिन्याच्या सुरुवातीला भारतीय शेतकरी आकाशाकडे डोळे लावून बसलेला असतो. केरळच्या किनाऱ्यावर मान्सूनचे आगमन झाले की देशभरातील शेतीच्या कामांना वेग येतो. मात्र काही वर्षे अशी येतात, जेव्हा मान्सूनची वाट अधिक काळ पाहावी लागते. यंदाही मान्सूनच्या आगमनात काहीअंशी विलंब झाला आणि त्यामागे "अल निनो" हे नाव पुन्हा चर्चेत आले. हवामान शास्त्रज्ञांच्या मते, पृथ्वीच्या एका टोकाला असलेल्या प्रशांत महासागरात घडणारे बदल हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या भारतातील पावसावर परिणाम करतात. हे ऐकायला आश्चर्यकारक वाटत असले तरी त्यामागे अत्यंत रंजक आणि गुंतागुंतीचे विज्ञान दडलेले आहे. El Nino