राठी हत्याकांड - पुण्यातील सर्वात भयावह सामूहिक हत्याकांड

 

पुणे हे शहर शिक्षणाचे माहेरघर, सांस्कृतिक राजधानी आणि निवांत जीवनशैलीसाठी ओळखले जाते. परंतु या शहराच्या इतिहासात काही अशा घटना घडल्या आहेत, ज्यांनी पुणेकरांच्या मनावर कायमस्वरूपी जखम उमटवली. जोशी - अभ्यंकर हत्याकांडानंतर जर एखाद्या गुन्ह्याने पुणे शहराला प्रचंड हादरा दिला असेल, तर त्यामध्ये १९९४ च्या राठी हत्याकांडाचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. Rathi Massacre Pune

२६ ऑगस्ट १९९४ रोजी घडलेल्या या हत्याकांडात सागर स्वीट मार्टचे मालक संजय राठी आणि त्यांच्या कुटुंबातील सात सदस्यांची निर्घृण हत्या करण्यात आली. या हत्याकांडाने केवळ पुण्यालाच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राला धक्का दिला. कारण हा गुन्हा एखाद्या कुख्यात गुन्हेगार टोळीने किंवा दहशतवादी संघटनेने केला नव्हता. उलट, हा गुन्हा त्या कुटुंबाच्या विश्वासातील व्यक्तीने केल्याचे तपासात समोर आले. Rathi Murder Case

आजही जुन्या पुणेकरांमध्ये राठी हत्याकांडाचा उल्लेख झाला की अंगावर काटा येतो. कारण या प्रकरणात रक्तपात जितका भयानक होता, तितकाच अस्वस्थ करणारा होता तो विश्वासघात.

सागर स्वीट मार्ट आणि राठी कुटुंबाची ओळख

१९९० च्या दशकात पुण्यातील कर्वे रोड हा परिसर व्यापारीदृष्ट्या झपाट्याने विकसित होत होता. या भागातील प्रसिद्ध व्यावसायिकांमध्ये संजय राठी यांचे नाव आदराने घेतले जात असे. त्यांचे सागर स्वीट मार्ट हे दुकान मिठाई, फराळ आणि विविध खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध होते. ग्राहकांशी नम्र वागणूक आणि दर्जेदार उत्पादनांमुळे त्यांनी अल्पावधीतच विश्वासार्ह व्यावसायिक म्हणून नाव कमावले होते.

राठी कुटुंब आर्थिकदृष्ट्या सुस्थितीत होते. व्यवसाय चांगला चालत होता आणि समाजातही त्यांचा मान होता. कुटुंबातील सदस्य साधे आणि मेहनती होते. बाहेरून पाहणाऱ्या कोणालाही हे एक आनंदी, एकत्र आणि समाधानी कुटुंब वाटले असते. मात्र त्यांच्या आयुष्यावर काळाची सावली आधीच पडू लागली होती, याची त्यांना कल्पनाही नव्हती. Sagar Sweet Mart Murder

विश्वास संपादन करणारा कर्मचारी

सागर स्वीट मार्टमध्ये अनेक कर्मचारी काम करत होते. त्यांच्यातील एक कर्मचारी राठी कुटुंबाच्या विशेष विश्वासात आला होता. दुकानातील कामकाज, घरातील काही जबाबदाऱ्या आणि नियमित संपर्क यामुळे त्याचे कुटुंबाशी जवळचे संबंध निर्माण झाले होते.

अनेक वर्षे तो प्रामाणिकपणे काम करत असल्याचे भासत होते. त्यामुळे कुटुंबातील सदस्यही त्याच्यावर विश्वास ठेवत होते. त्याला घरातील हालचाली, सदस्यांची दिनचर्या, आर्थिक व्यवहार आणि घरातील रचना यांची माहिती होती. साधारणपणे अशा प्रकारचा विश्वास मिळवण्यासाठी अनेक वर्षे लागतात, आणि त्या कर्मचाऱ्याने तो विश्वास यशस्वीरित्या मिळवला होता. परंतु वरून शांत आणि विश्वासू वाटणाऱ्या या व्यक्तीच्या मनात वेगळ्याच योजना आकार घेत होत्या. Sagar Sweet Mart Murder

लोभाची सुरुवात

अनेक गुन्ह्यांच्या मुळाशी पैसा असतो आणि राठी हत्याकांड त्याला अपवाद नव्हते. तपासात पुढे समोर आलेल्या माहितीनुसार आरोपीच्या मनात आर्थिक लोभ वाढू लागला होता. राठी कुटुंब आर्थिकदृष्ट्या सक्षम असल्यामुळे घरात रोकड, दागदागिने आणि मौल्यवान वस्तू असल्याचा त्याचा समज होता.

सुरुवातीला कदाचित चोरीचा विचार त्याच्या मनात आला असावा. मात्र नंतर तो विचार अधिक धोकादायक बनत गेला. चोरी करताना कुटुंबातील सदस्य अडथळा ठरू शकतात, अशी भीती त्याला वाटत होती. त्यामुळे केवळ चोरी न करता पुरावे नष्ट करण्यासाठी कुटुंबातील सदस्यांनाच संपवण्याचा विचार त्याच्या मनात पक्का झाला. हा निर्णय क्षणिक नव्हता. त्यामागे निरीक्षण, नियोजन आणि योग्य संधीची वाट पाहणे सुरू होते.

२६ ऑगस्ट १९९४ - मृत्यूची चाहूल

२६ ऑगस्ट १९९४ चा दिवस इतर दिवसांप्रमाणेच सुरू झाला होता. सागर स्वीट मार्टमध्ये व्यवसाय सुरू होता. ग्राहक येत होते, व्यवहार होत होते आणि सर्व काही नेहमीप्रमाणे दिसत होते. संध्याकाळ झाली, दुकान बंद झाले आणि राठी कुटुंब आपापल्या कामात व्यस्त झाले. रात्रीचे जेवण झाले आणि सर्व सदस्य विश्रांतीसाठी झोपायला गेले. त्यांना कल्पनाही नव्हती की त्यांच्या आयुष्यातील ती शेवटची रात्र ठरणार आहे. बाहेर शहर शांत झोपले होते. पण राठी कुटुंबाच्या घरात मृत्यू दबा धरून बसला होता.

रक्तरंजित रात्रीची सुरुवात

रात्री उशिरा आरोपीने आपली योजना अंमलात आणण्यास सुरुवात केली. घरातील प्रत्येक कोपरा त्याला माहिती होता. कोण कुठे झोपते, कोणत्या खोलीत कोण असते आणि कोणत्या मार्गाने घरात हालचाल करता येईल याची त्याला पूर्ण माहिती होती. 

याच माहितीचा फायदा घेत त्याने घरात प्रवेश केला. झोपेत असलेल्या सदस्यांवर एकामागून एक हल्ले करण्यात आले. अचानक झालेल्या हल्ल्यामुळे कोणालाही स्वतःचा बचाव करण्याची संधी मिळाली नाही. घराबाहेर कोणताही गोंधळ ऐकू आला नाही. त्यामुळे शेजाऱ्यांनाही काही संशय आला नाही. पण घराच्या आत मात्र काही तासांत एक भीषण रक्तपात घडत होता. Rathi Murder Case

एकामागून एक जीव संपत गेले 

त्या रात्री आरोपीने कुटुंबातील सदस्यांना लक्ष्य केले. तपासात समोर आलेल्या माहितीनुसार हल्ले अत्यंत क्रूर आणि निर्दयी स्वरूपाचे होते. झोपेत असलेल्या व्यक्तींवर करण्यात आलेल्या हल्ल्यांमुळे त्यांना प्रतिकार करण्याची संधी मिळाली नाही.

संजय राठी यांच्यासह कुटुंबातील एकूण आठ जणांचा मृत्यू झाला. एका कुटुंबाचा जवळपास संपूर्ण वंशच एका रात्रीत संपुष्टात आला. घरातील वातावरण इतके भीषण झाले होते की पुढे घटनास्थळी पोहोचलेल्या अधिकाऱ्यांनाही ते दृश्य विसरणे कठीण गेले. गुन्ह्याची तीव्रता पाहता हे पुण्याच्या इतिहासातील सर्वात भयानक सामूहिक हत्याकांडांपैकी एक मानले जाऊ लागले.

सकाळी उघड झाले भयानक वास्तव

दुसऱ्या दिवशी सकाळी राठी कुटुंबाशी संपर्क होत नसल्याने काही परिचितांना संशय आला. सुरुवातीला सर्वांना वाटले की कदाचित काही कारणामुळे संपर्क होत नसेल. परंतु वेळ जसजसा पुढे गेला, तसतशी चिंता वाढू लागली.

घराचे दरवाजे उघडण्यात आल्यानंतर समोर आलेले दृश्य पाहून उपस्थित लोक अक्षरशः स्तब्ध झाले. घरात सर्वत्र रक्ताचे डाग होते. कुटुंबातील सदस्य मृतावस्थेत पडलेले होते. काही क्षणांसाठी कुणालाही काय बोलावे हे सुचत नव्हते.

ही बातमी काही तासांत संपूर्ण पुण्यात पसरली. शहरातील नागरिकांमध्ये भीती आणि धक्क्याची भावना निर्माण झाली. पुण्यासारख्या शांत शहरात असे हत्याकांड घडू शकते, यावर अनेकांचा विश्वास बसत नव्हता.

पोलिस तपासाची सुरुवात

घटनेची माहिती मिळताच पुणे पोलिसांची संपूर्ण यंत्रणा कामाला लागली. आठ जणांच्या हत्येमुळे हे प्रकरण अत्यंत संवेदनशील बनले होते. सुरुवातीला तपास अधिकाऱ्यांनी विविध शक्यता तपासण्यास सुरुवात केली.

व्यावसायिक शत्रुत्व, आर्थिक व्यवहार, दरोडेखोर टोळ्या, वैयक्तिक वैर आणि इतर अनेक कोन तपासण्यात आले. मात्र घटनास्थळावरील काही बाबी पोलिसांचे लक्ष वेधून घेत होत्या. घरात जबरदस्तीने घुसल्याच्या स्पष्ट खुणा नव्हत्या. याचा अर्थ आरोपीला घराची माहिती असावी, असा प्राथमिक अंदाज पोलिसांनी व्यक्त केला. याच धाग्याने पुढे तपासाची दिशा बदलली.

संशयाची सुई घरातील व्यक्तीकडे

तपास जसजसा पुढे सरकत गेला, तसतसे पोलिसांनी घराशी संबंधित सर्व व्यक्तींची चौकशी सुरू केली. कर्मचारी, नातेवाईक, परिचित आणि व्यावसायिक संबंध असलेल्या लोकांचे जबाब नोंदवण्यात आले. या चौकशीत एका कर्मचाऱ्याच्या हालचाली संशयास्पद वाटू लागल्या. त्याच्या जबाबात विसंगती होती. काही प्रश्नांची उत्तरे तो टाळत होता. तसेच गुन्ह्यानंतर त्याच्या वागण्यातही बदल जाणवत होता. पोलिसांनी त्याच्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले आणि हळूहळू तपासाचे धागेदोरे त्याच्याकडे जाऊ लागले.

आरोपींची ओळख

तपास जसजसा पुढे सरकत गेला, तसतसे पोलिसांना या हत्याकांडामागील खरे चेहरे समोर येऊ लागले. या प्रकरणातील मुख्य आरोपी नारायण चेतनराम चौधरी हा सागर स्वीट मार्टमध्ये काम करणारा कर्मचारी होता. त्याच्यासोबत जितू नयनसिंग गेहलोत याचाही सहभाग असल्याचे तपासात निष्पन्न झाले. विशेष म्हणजे, राजूसिंग राजपुरोहित हा देखील या कटाचा भाग होता. तो पूर्वी सागर स्वीट मार्टमध्ये काम करत असल्यामुळे त्याला राठी कुटुंबाच्या घराची, त्यांच्या दिनचर्येची आणि आर्थिक परिस्थितीची चांगली माहिती होती. याच माहितीचा वापर करून हत्याकांडाची योजना आखण्यात आल्याचे तपासात समोर आले.

तपासादरम्यान पोलिसांनी आरोपींविरुद्ध महत्त्वाचे पुरावे गोळा केले. चौकशीत अनेक धक्कादायक बाबी उघडकीस आल्या. सुरुवातीला संशय टाळण्याचा प्रयत्न करणारे आरोपी पुराव्यांच्या जाळ्यात अडकले. पुढे न्यायालयीन प्रक्रियेदरम्यान राजूसिंग राजपुरोहित हा सरकारी साक्षीदार (Approver) बनला, तर नारायण चौधरी आणि जितू गेहलोत यांच्याविरुद्ध खटला चालवण्यात आला. या खुलाशामुळे संपूर्ण पुणे हादरले, कारण ज्यांच्यावर राठी कुटुंबाने विश्वास ठेवला होता, त्यांच्याच सहकार्याने हा रक्तरंजित कट रचला गेला होता.

गुन्ह्याचा उलगडा

सखोल चौकशी आणि पुराव्यांच्या आधारे पोलिसांनी आरोपीची कोंडी केली. अखेरीस तपासात महत्त्वाचे पुरावे समोर आले आणि गुन्ह्याचा उलगडा झाला. या प्रकरणातील सर्वांत धक्कादायक गोष्ट म्हणजे आरोपी हा बाहेरचा गुन्हेगार नसून कुटुंबाचा विश्वासू कर्मचारी होता. ही बाब समोर आल्यानंतर संपूर्ण पुणे हादरले.

लोकांना हत्याकांडाचा धक्का बसला होता, पण त्याहून मोठा धक्का म्हणजे विश्वासघाताचा होता. ज्या व्यक्तीवर कुटुंबाने विश्वास ठेवला, त्याच व्यक्तीने त्यांचा घात केला होता.

पुणेकरांच्या मनात निर्माण झालेली भीती

राठी हत्याकांडानंतर पुण्यातील अनेक कुटुंबांनी आपल्या सुरक्षेबद्दल नव्याने विचार करायला सुरुवात केली. घरातील नोकर-चाकर, कर्मचारी आणि विश्वासू व्यक्ती यांच्याबाबत लोक अधिक सावध झाले. त्या काळात अनेक वर्तमानपत्रांनी या प्रकरणाचे सविस्तर वार्तांकन केले. नागरिकांमध्ये चर्चा सुरू झाली की, पैसा आणि लोभ माणसाला किती खाली नेऊ शकतो. या घटनेने समाजातील विश्वासाच्या नात्यालाच एक प्रकारे धक्का दिला.

कोर्टात आरोपीविरोधात भक्कम पुरावे 

प्रकरण न्यायालयात गेल्यानंतर सरकारी पक्षाने आरोपीविरुद्ध भक्कम पुरावे सादर केले. घटनास्थळावरील पुरावे, चौकशीतील निष्कर्ष, आरोपीच्या हालचाली आणि इतर साक्षी यांच्या आधारे खटला पुढे सरकला. सुनावणीत या हत्याकांडातील क्रौर्याचे अनेक तपशील समोर आले. न्यायालयाने गुन्ह्याची गंभीरता लक्षात घेत आरोपीविरुद्ध कठोर भूमिका घेतली. समाजातही या खटल्याकडे मोठ्या उत्सुकतेने पाहिले जात होते.

पुण्याच्या इतिहासातील एक काळाकुट्ट अध्याय

राठी हत्याकांडाला आता तीन दशकांहून अधिक काळ लोटला आहे. पण आजही या घटनेची आठवण अनेक पुणेकरांच्या मनात ताजी आहे. जोशी-अभ्यंकर हत्याकांडानंतर पुण्यात घडलेल्या सर्वांत चर्चित आणि धक्कादायक घटनांमध्ये राठी हत्याकांडाचा समावेश केला जातो.

या प्रकरणाने एक गोष्ट स्पष्ट केली की गुन्हेगार नेहमी बाहेरच असतो असे नाही. अनेकदा तो आपल्या विश्वासाच्या वर्तुळातही असू शकतो. म्हणूनच राठी हत्याकांड हे केवळ गुन्हेगारी इतिहासातील प्रकरण नाही, तर मानवी लोभ आणि विश्वासघाताचा एक भयावह धडा आहे. 

रक्ताने लिहिलेली विश्वासघाताची कहाणी

राठी हत्याकांड हे महाराष्ट्राच्या गुन्हेगारी इतिहासातील सर्वांत अस्वस्थ करणाऱ्या घटनांपैकी एक आहे. एका सुखी आणि प्रतिष्ठित कुटुंबाचा एका रात्रीत झालेला अंत, त्यामागील लोभ आणि विश्वासघात, तसेच त्यानंतर निर्माण झालेली भीती यामुळे हे प्रकरण आजही लोकांच्या स्मरणात आहे.

२६ ऑगस्ट १९९४ ची ती रात्र पुण्याच्या इतिहासात कायमची कोरली गेली. कारण त्या रात्री केवळ आठ जणांचे जीव गेले नव्हते, तर विश्वास, सुरक्षितता आणि मानवी मूल्यांवरही एक मोठा आघात झाला होता. म्हणूनच राठी हत्याकांडाचा उल्लेख झाला की आजही अनेकांच्या अंगावर शहारे येतात आणि एकच प्रश्न मनात येतो, तो म्हणजे माणसाच्या मनातील लोभ किती भयानक असू शकतो? Bhagyadarshi Lokhande