जोशी अभ्यंकर हत्याकांड - पुण्याला हादरवणारी गुन्हेगाथा

महाराष्ट्राच्या गुन्हेगारी इतिहासात काही घटना अशा आहेत, ज्यांनी समाजमनावर कायमचा ठसा उमटवला. १९७६-७७ या काळात पुण्यात घडलेले जोशी–अभ्यंकर हत्याकांड हे त्यापैकीच एक. शिक्षणाचे माहेरघर, संस्कृतीची राजधानी आणि शांत शहर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुण्यात सलग घडलेल्या निर्घृण हत्या आणि अपहरणांच्या मालिकेने संपूर्ण महाराष्ट्राला भयभीत केले होते. या प्रकरणातील आरोपी हे काही सराईत गुन्हेगार नव्हते, तर महाविद्यालयीन शिक्षण घेणारे तरुण होते. त्यामुळे हे हत्याकांड अधिकच धक्कादायक ठरले.

आजही जोशी–अभ्यंकर हत्याकांडाचा उल्लेख झाला की अनेकांच्या अंगावर शहारे येतात. Joshi Abhyankar Murders

पुणे शहरावर दहशतीची सावली

१९७० च्या दशकात पुणे हे तुलनेने शांत आणि सुरक्षित शहर मानले जात होते. विद्यार्थी, शिक्षक, सरकारी कर्मचारी आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबे येथे मोठ्या प्रमाणावर राहत होती. मात्र १९७६ च्या उत्तरार्धात अचानक काही तरुण बेपत्ता होऊ लागले आणि नंतर त्यांचे मृतदेह सापडू लागले.

सुरुवातीला पोलिसांना या घटनांमध्ये परस्परसंबंध असल्याचा संशय आला नाही. पण जसजशी प्रकरणे वाढू लागली, तसतसे एक भयानक सत्य समोर येऊ लागले. Joshi Abhyankar Case

कोण होते आरोपी?

या हत्याकांडाचे मुख्य सूत्रधार होते जगदीश अभ्यंकर आणि सुहास जोशी. त्यांच्यासोबत आणखी दोन साथीदार होते. हे सर्वजण शिक्षित व सुशिक्षित कुटुंबांतील तरुण होते. त्यांच्यापैकी काही जण महाविद्यालयीन शिक्षण घेत होते.

त्यांचा कोणताही मोठा गुन्हेगारी इतिहास नव्हता. त्यामुळे पोलिसांनाही सुरुवातीला त्यांच्यावर संशय घेणे कठीण गेले. परंतु या तरुणांमध्ये पैशांची लालसा, थरार अनुभवण्याची विकृत मानसिकता आणि गुन्हे करूनही पकडले जाणार नाही, असा आत्मविश्वास वाढत गेला. Maharashtra Crime

गुन्ह्यांची सुरुवात

या प्रकरणातील आरोपी रात्रीच्या वेळी एकटे फिरणारे तरुण किंवा विद्यार्थी हेरत असत. त्यांना गाडीत बसवून किंवा फसवून एकांतस्थळी नेत असत. त्यानंतर त्यांचे अपहरण करून त्यांच्या कुटुंबीयांकडून खंडणी उकळण्याचा प्रयत्न केला जाई. मात्र खंडणी मिळो अथवा न मिळो, पीडित व्यक्ती जिवंत राहिली तर ती ओळख पटवू शकते, या भीतीने आरोपी त्यांची हत्या करत असत.

ही केवळ पैशांसाठी केलेली गुन्हेगारी नव्हती. चौकशीत नंतर असे समोर आले की काही वेळा आरोपींना हत्या करण्यामध्येच एक प्रकारचा विकृत आनंद मिळत होता. Pune Crime

एकामागून एक हत्या

पुण्यातील विविध भागांतून तरुण बेपत्ता होऊ लागले. काही दिवसांनी त्यांचे मृतदेह सापडत. काहींचा गळा आवळून खून करण्यात आला होता, तर काहींना निर्दयपणे मारहाण करून ठार करण्यात आले होते. या घटनांमुळे पुणेकरांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले. पालकांनी मुलांना रात्री बाहेर जाण्यास मनाई केली. विद्यार्थ्यांमध्ये दहशत पसरली.

त्या काळी मोबाईल फोन, सीसीटीव्ही कॅमेरे किंवा आधुनिक तपास यंत्रणा नव्हत्या. त्यामुळे पोलिसांसाठी तपास अधिकच कठीण ठरत होता. Indian Crime Stories

पोलिसांपुढील आव्हान

प्रत्येक हत्येमागे काही समान धागे दिसत होते. पीडित बहुतांश तरुण होते. त्यांचे अपहरण करण्यात आले होते. त्यानंतर त्यांची हत्या करण्यात आली होती. तरीही आरोपी कोण आहेत याचा ठोस पुरावा पोलिसांच्या हाती लागत नव्हता.

शहरभर अफवा पसरू लागल्या. काहींना वाटत होते की एखादी मोठी गुन्हेगार टोळी सक्रिय झाली आहे. काहींनी तर मानसिक विकृती असलेल्या सिरीयल किलरचा संशय व्यक्त केला. Joshi Abhyankar Murder Case

तपासाला मिळालेले धागेदोरे

एका प्रकरणाच्या तपासादरम्यान पोलिसांना काही संशयास्पद हालचालींची माहिती मिळाली. काही साक्षीदारांनी काही तरुणांना पीडितांसोबत पाहिल्याचे सांगितले. हळूहळू तपासाचे धागे जगदीश अभ्यंकर आणि त्याच्या साथीदारांपर्यंत पोहोचू लागले.

जेव्हा पोलिसांनी संशयितांची चौकशी सुरू केली, तेव्हा अनेक धक्कादायक माहिती समोर येऊ लागली. सुरुवातीला आरोपींनी गुन्हे नाकारले. मात्र पुरावे वाढत गेल्यानंतर त्यांनी कबुलीजबाब देण्यास सुरुवात केली.

कबुलीजबाबाने हादरला महाराष्ट्र

आरोपींनी दिलेली माहिती ऐकून तपास अधिकारीही स्तब्ध झाले. त्यांनी अनेक तरुणांचे अपहरण, लूट आणि हत्या केल्याची कबुली दिली. काही प्रकरणांमध्ये त्यांनी पीडितांना ओळख पटू नये म्हणून अत्यंत क्रूरपणे मारले होते.

काही तपास अधिकाऱ्यांनी नंतर नमूद केले की, आरोपी गुन्ह्यांचे वर्णन करताना फारसा पश्चात्ताप व्यक्त करत नव्हते. ही बाब विशेष धक्कादायक होती.

न्यायालयीन खटला

या प्रकरणाचा खटला सुरू झाल्यानंतर संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष त्याकडे लागले. सरकारी पक्षाने आरोपींविरोधात भक्कम पुरावे सादर केले. साक्षीदार, घटनास्थळावरील पुरावे, आरोपींचे कबुलीजबाब आणि इतर तपशील यामुळे आरोपींचा गुन्हा सिद्ध होऊ लागला. बचाव पक्षाने विविध मुद्दे मांडले. मात्र न्यायालयाने उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे आरोपी दोषी असल्याचे मान्य केले.

फाशीची शिक्षा

या हत्याकांडातील प्रमुख आरोपींना न्यायालयाने फाशीची शिक्षा सुनावली. नंतर उच्च न्यायालय आणि सर्वोच्च न्यायालयातही प्रकरण गेले. विविध कायदेशीर प्रक्रियेनंतर शिक्षा कायम ठेवण्यात आली. अखेरीस दोषी आरोपींना फाशी देण्यात आली. त्या काळात महाराष्ट्रात ही घटना मोठ्या प्रमाणावर चर्चेचा विषय ठरली होती.

या हत्याकांडाने समाजाला काय शिकवले?

जोशी - अभ्यंकर हत्याकांडाने एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित केला, तो म्हणजे गुन्हेगार दिसायला कसे असतात? लोकांच्या मनात गुन्हेगार म्हणजे एखादा राकट, अशिक्षित किंवा गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेला माणूस अशी प्रतिमा असते. परंतु या प्रकरणातील आरोपी शिक्षित आणि सामान्य कुटुंबांतील होते. यामुळे समाजाला हे समजले की केवळ बाह्य स्वरूपावरून व्यक्तीचे मूल्यमापन करता येत नाही.

पुण्याच्या स्मरणातून न पुसली गेलेली घटना

आज या घटनेला अनेक दशके लोटली आहेत. पुणे शहर खूप बदलले आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान, वाढती लोकसंख्या आणि बदललेली जीवनशैली यामुळे शहराचे रूप पूर्णपणे बदलले आहे. तरीही जोशी–अभ्यंकर हत्याकांडाचा उल्लेख झाला की जुन्या पिढीतील अनेकांच्या आठवणी जाग्या होतात. त्या काळात निर्माण झालेली भीती, वृत्तपत्रांतील मथळे, पोलिसांची धावपळ आणि न्यायालयीन सुनावण्या आजही इतिहासाचा भाग बनून जिवंत आहेत.

मराठी साहित्य आणि चित्रपटांवर प्रभाव

या हत्याकांडाने मराठी समाजमनावर इतका प्रभाव टाकला की त्यावर आधारित अनेक लेख, पुस्तके, संशोधनात्मक लिखाण आणि चर्चासत्रे झाली. गुन्हे मानसशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्यांसाठी हे प्रकरण आजही महत्त्वाचे मानले जाते. शिक्षित तरुण गुन्हेगारीकडे कसे वळू शकतात, याचे हे एक गंभीर उदाहरण म्हणून अभ्यासले जाते.

गुन्हेगारी मानसशास्त्राचा काळा पैलू

या प्रकरणाचा अभ्यास करणारे मानसशास्त्रज्ञ सांगतात की सर्व गुन्हे केवळ आर्थिक गरजेतून होत नाहीत. काही वेळा सत्तेची भावना, नियंत्रण मिळवण्याची इच्छा, थराराची लालसा आणि विकृत मानसिकता यामुळेही व्यक्ती गुन्हेगारीकडे वळते. जोशी - अभ्यंकर हत्याकांडातही हा पैलू स्पष्टपणे दिसून आला.

समाजासाठी एक गंभीर इशारा

जोशी–अभ्यंकर हत्याकांड हे केवळ काही हत्यांचे प्रकरण नव्हते; ते महाराष्ट्राच्या गुन्हेगारी इतिहासातील एक काळाकुट्ट अध्याय होते. शिक्षित तरुणांनी पैशांच्या आणि विकृत मानसिकतेच्या आहारी जाऊन केलेल्या या गुन्ह्यांनी संपूर्ण राज्य हादरून गेले.

आजही या घटनेचा उल्लेख होताच पुण्याच्या इतिहासातील ती भयावह रात्र, बेपत्ता झालेले तरुण, हतबल कुटुंबीय आणि तपासासाठी झटणारे पोलीस यांचे चित्र डोळ्यांसमोर उभे राहते. जोशी - अभ्यंकर हत्याकांड आपल्याला एक गोष्ट कायमची शिकवून जाते, ती म्हणजे मानवी मनातील अंधार कधी कधी कोणत्याही बाह्य रूपापेक्षा अधिक भयानक असतो. Bhagyadarshi Lokhande