विन्स्टन चर्चिल - ब्रिटनचा लढवय्या नेता

विन्स्टन चर्चिल (Winston Churchill) हे ब्रिटनचे एक महान नेते होते. त्यांनी दुसऱ्या महायुद्धात ब्रिटनला नेतृत्व दिले. त्यांच्या भाषणांनी लाखो लोकांना प्रेरणा दिली. त्यांचा जन्म ३० नोव्हेंबर १८७४ रोजी ब्लेनहिम पॅलेस या राजवाड्यात झाला. त्यांचे बालपण श्रीमंत कुटुंबात गेले. पण ते सहजासहजी यशस्वी झाले नाहीत.

बालपण आणि शाळेचे दिवसचर्चिलचे वडील लॉर्ड रॅन्डॉल्फ चर्चिल हे राजकारणी होते. आई जेनी जेरोम ही अमेरिकन होती. बालपणी चर्चिलला आई-वडिलांकडून फारसे प्रेम मिळाले नाही. ते नातेवाईकांकडे राहत. शाळेत ते खूप खोडकर व अभ्यासात कमकुवत होते. हॅरो शाळेत त्यांची प्रवेश परीक्षा खूप वाईट गेली. तरीही ते शाळेत दाखल झाले. तेथे ते घोड्यांच्या प्रेमात पडले. त्यांना सैनिकी आयुष्य आवडायला लागले. ते पुन्हा पुन्हा परीक्षा देऊन सँडहर्स्ट मिलिटरी कॉलेजात दाखल झाले. तिसऱ्या प्रयत्नात यशस्वी झाले. कॉलेजमध्ये त्यांनी चांगले मार्क मिळवले.सैनिकी आयुष्य आणि साहस१८९५ मध्ये चर्चिल ब्रिटिश आर्मीत सामील झाले. त्यांनी क्यूबा, भारत, सुदान आणि दक्षिण आफ्रिका या ठिकाणी सेवा केली. ते युद्धकाळात पत्रकार म्हणूनही काम करत. त्यांच्या लेखनातून ते प्रसिद्ध झाले. दक्षिण आफ्रिकेत बोअर युद्धात ते कैदी झाले. शत्रूने त्यांना पकडले. चर्चिलने रात्री भिंत चढून सुटका केली. ते खाण्याच्या खाणीत तीन दिवस लपले. नंतर ट्रेनने पळून गेले. शेकडो मैलांचा प्रवास केला. ही घटना जगभरात प्रसिद्ध झाली. चर्चिल नायक बनले.त्यांचा अपघातांचा मोठा इतिहास होता. बालपणी ते पूलावरून पडले. मेंदूला इजा झाली. स्वित्झर्लंडमध्ये ते जवळजवळ बुडाले. घोड्यावरून पडणे, विमान अपघात, न्यूयॉर्कमध्ये गाडीने धडक खाणे असे अनेक प्रसंग घडले. तरीही ते ९० वर्षे जगले.राजकारणात प्रवेश१९०० मध्ये चर्चिल प्रथम संसद सदस्य म्हणून निवडून आले. सुरुवातीला ते कंझर्व्हेटिव्ह पक्षात होते. नंतर ते लिबरल पक्षात गेले. त्यांनी वेगाने प्रगती केली. १९०८ मध्ये ते कॅबिनेट मंत्री झाले. पहिल्या महायुद्धात त्यांनी नौदल मंत्री म्हणून काम केले. गॅलिपोली मोहीम अपयशी ठरली. त्यामुळे त्यांना राजीनामा द्यावा लागला. ही त्यांच्या आयुष्यातील कठीण काळ होता. चर्चिलने रंगकाम सुरू केले. ते चित्रकार म्हणूनही चांगले होते. त्यांनी हजारो चित्रे काढली.दुसऱ्या महायुद्धातील नेतृत्व१९३० च्या दशकात हिटलरचा जर्मनीत उदय झाला. चर्चिल त्याला विरोध करत होते. बहुतेक नेते शांतता राखण्याचा प्रयत्न करत होते. चर्चिलला एकटे पडले. पण ते बोलत राहिले. १९४० मध्ये ब्रिटनवर संकट ओढावले. जर्मनीने फ्रान्स जिंकला. ब्रिटन एकटा पडला. चर्चिल १० मे १९४० रोजी पंतप्रधान झाले. त्यांनी लगेच भाषण दिले. “माझ्याकडे रक्त, कष्ट, अश्रू आणि घाम याशिवाय काही देण्यासारखे नाही.” असे ते म्हणाले. त्यांचे भाषण ऐकून ब्रिटिश लोक एकजूट झाले. “आम्ही समुद्रकिनाऱ्यावर लढू. आम्ही रस्त्यांवर लढू. आम्ही कधीही शरण जाणार नाही.” असे त्यांनी सांगितले. या भाषणांनी ब्रिटनच्या लोकांना नवीन उभारी मिळाली. बॅटल ऑफ ब्रिटनमध्ये ब्रिटिश हवाई दलाने जर्मन हवाई दलाला पिटाळून लावले. युद्धातील निर्णय आणि सहकार्यचर्चिल यांचे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष रुझवेल्ट यांच्याशी चांगले संबंध होते. त्यांनी ब्रिटनला शस्त्रे मिळवून दिली. त्यांचे स्टालिन यांच्याशीही चांगले संबंध होते. ते युद्धाच्या प्रत्येक बैठकीत सक्रिय होते. त्यांना धुम्रपानाची सवय होती. त्यांच्या या सवयीसाठी विशेष कक्ष तयार करण्यात आला होता. चर्चिल दिवसात अनेक सिगार ओढत. दुपारची झोप घेत. रात्री उशिरापर्यंत काम करत. त्यांचा दिनक्रम वेगळा होता. पण ते खूप मेहनत करत.युद्धानंतरचे आयुष्य१९४५ मध्ये दुसरे महायुद्ध संपले. ब्रिटनने विजय मिळवला. पण चर्चिलचा पक्ष निवडणुकीत हरला. लेबर पक्ष सत्तेवर आला. चर्चिल निराश झाले. पण ते म्हणाले, “ही लोकशाही आहे. आम्ही यासाठीच लढलो.” १९५१ मध्ये ते पुन्हा पंतप्रधान झाले. १९५५ मध्ये वय आणि आरोग्यामुळे त्यांनी राजीनामा दिला. १९५३ मध्ये त्यांना साहित्याचा नोबेल पुरस्कार मिळाला. वैयक्तिक जीवन आणि स्वभावचर्चिल यांनी १९०८ मध्ये क्लेमेंटाइन होझियरशी लग्न केले. ती त्यांची साथीदार होती. त्यांना पाच मुले होती. चर्चिल खूप भावुक होते. तसेच ते ते विनोदी स्वभावाचेही होते. एकदा त्यांच्या विरोधकाने म्हटले, “तुम्ही दारू पिऊन बोलता.” चर्चिल उत्तरले, “मी दारू पिऊन बोलतो. पण तुम्ही नेहमीच मूर्खासारखे बोलता.” असे अनेक विनोद त्यांच्या नावे प्रसिद्ध आहेत.वारसा आणि मृत्यूचर्चिल यांचा २४ जानेवारी १९६५ रोजी वयाच्या ९० वर्षी मृत्यू झाला. त्यांची अंत्ययात्रा खूप भव्य निघाली. त्यासाठी जगभरातून लोक आले होते. त्यांना ब्रिटनचा सर्वात महान नागरीक ठरवले गेले. चर्चिल यांनी ब्रिटनला युद्धापासून वाचवले. त्यांच्या नेतृत्वाशिवाय परिणाम वेगळा असता. त्यांनी कधीही हार मानली नाही. अपयश अंतिम नसते चर्चिल यांचे आयुष्य सांगते की अपयश अंतिम नसते. मेहनत आणि दृढनिश्चयाने मोठे काम करता येते. शाळेत कमकुवत असलेला मुलगा जगाचा नेते बनू शकतो. त्यांची भाषणे आजही लोक वाचतात. “यश अंतिम नाही. अपयश घातक नाही. पुढे जाण्याचे धैर्य महत्त्वाचे आहे.” असे ते म्हणत.चर्चिल हे फक्त राजकारणी नव्हते. ते लेखक, चित्रकार, सैनिक आणि प्रेरक वक्ते होते. त्यांचा वारसा आजही जिवंत आहे. प्रत्येक कठीण काळात त्यांचे शब्द आठवतात. “जर तुम्ही नरकातून जात असाल तर पुढे चाला.”चर्चिल यांनी ब्रिटन आणि जगाला स्वातंत्र्य आणि लोकशाहीचे महत्व शिकवले. त्यांच्या नेतृत्वाने युरोप नाझी आक्रमणातून वाचला. त्यामुळे आजही ते आदर्श नेते मानले जातात.