मानवजातीने विज्ञान, तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि विचारस्वातंत्र्याच्या बाबतीत मोठी झेप घेतली आहे. पण या प्रगतीच्या उजेडातही काही अंधार अजूनही तसाच टिकून आहे. त्यापैकी एक म्हणजे स्त्रियांच्या मासिक पाळीशी जोडलेली तथाकथित ‘अस्पृश्यता’. ही केवळ एक परंपरा नाही, तर ती स्त्रीच्या अस्तित्वावर, तिच्या सन्मानावर आणि तिच्या स्वातंत्र्यावर प्रश्नचिन्ह उभे करणारी मानसिकता आहे.
मासिक पाळी हा स्त्रीच्या शरीराचा अत्यंत नैसर्गिक आणि आवश्यक जैविक भाग आहे. तो तिच्या प्रजननक्षमतेशी निगडित असतो. अशा या नैसर्गिक प्रक्रियेला ‘विटाळ’, ‘अशुद्धता’ किंवा ‘अपवित्रता’ म्हणून पाहणे हे केवळ अज्ञानाचे लक्षण आहे. जे शरीर निसर्गाने निर्माण केले, त्याच शरीराच्या प्रक्रियेला आपण अपवित्र कसे म्हणू शकतो? हा प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.
धार्मिक कारणे देऊन स्त्रियांना या काळात पूजा - अर्चा, स्वयंपाक किंवा घरातील इतर गोष्टींपासून दूर ठेवले जाते. पण जर देव हा सर्वत्र आहे, मनात आहे, तर मग स्त्रीच्या शरीरस्थितीनुसार तिच्या श्रद्धेला का मर्यादा घालायच्या? देवाला मानणारी, जप करणारी स्त्री तिच्या पाळीच्या काळात अचानक ‘अयोग्य’ कशी ठरते? ही विसंगती समाजाने ओळखणे गरजेचे आहे.
यामागे एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ‘परंपरा’. अनेकदा लोक विचार न करता परंपरेचे अंधानुकरण करतात. “असेच चालत आले आहे” हे कारण देऊन अन्याय टिकवला जातो. पण प्रत्येक परंपरेचा पुनर्विचार करणे हीच खरी प्रगती आहे. ज्या परंपरा मानवी सन्मानाला धक्का देतात, त्या टिकवण्यापेक्षा बदलणे अधिक आवश्यक आहे.
संविधानाने जातीय अस्पृश्यता संपवली, समानतेचा हक्क दिला. पण मानसिकतेतील भेदभाव अजूनही कायम आहे. स्त्रियांच्या बाबतीतला हा भेदभाव अधिक सूक्ष्म आणि खोलवर आहे. तो कायद्याने नाही, तर विचारांनी बदलावा लागेल. स्त्रीला ‘देह’ म्हणून नव्हे, तर ‘मनुष्य’ म्हणून स्वीकारणे हेच खरे उत्तर आहे.
आज शिक्षण, विज्ञान आणि जागरूकतेमुळे अनेक ठिकाणी बदल होताना दिसतो. अनेक कुटुंबे, तरुण पिढी या जुन्या रूढींना प्रश्न विचारत आहेत. स्त्रिया स्वतःही या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवत आहेत. पण हा बदल सर्वव्यापी व्हायला अजून वेळ लागणार आहे.
स्त्रियांची ‘अस्पृश्यता’ नष्ट होईल, जेव्हा समाज स्त्रीच्या शरीराला नव्हे तर तिच्या व्यक्तिमत्त्वाला मान देईल. जेव्हा श्रद्धा आणि विज्ञान यांचा समतोल राखला जाईल. आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, जेव्हा पुरुषी अहंकाराऐवजी मानवी संवेदना प्रबळ होतील.
तो दिवस दूर नाही, पण त्यासाठी प्रत्येकाने आपल्या विचारांमध्ये बदल घडवणे आवश्यक आहे. कारण खरी स्वच्छता ही शरीराची नसून मनाची असते.
Great
पोस्ट्स
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा