इतिहासाची पहिली नोंद कोणती?

जगातील पहिला इतिहासलेख कोणता?

हा प्रश्न विचारला की बहुतेकांना ग्रीक इतिहासकार हेरॉडोटस (ई.स.पू. ४८४), चीनमधील सिमा क्वियान (ई.स.पू. १४५) किंवा भारतातील काल्हणाचा राजतरंगिणी (१२ वे शतक) आठवतो.
पण खरे उत्तर आहे, ई.स.पू. ३१०० च्या सुमारास, म्हणजे आजपासून सुमारे ५१२५ वर्षांपूर्वी, इजिप्तमधील हायराकॉनपोलिस येथे सापडलेला एक सिल्टस्टोनचा तुकडा – नार्मर पॅलेट!
नार्मर पॅलेट काय आहे?ही एक ६४ सें.मी. उंच, ४२ सें.मी. रुंद आणि फक्त ५ सें.मी. जाडी असलेली सपाट दगडी पट्टी आहे.
तिच्या दोन्ही बाजूंना उत्तम कोरीवकाम (relief) आहे.
१८९८ मध्ये ब्रिटिश पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ जेम्स क्विबेल आणि फ्रेडरिक ग्रीन यांना हायराकॉनपोलिस येथील एका मंदिरात ती सापडली.
आज ती काहिरा येथील इजिप्शियन म्युझियममध्ये ठेवली आहे.पॅलेटवर काय कोरले आहे?

समोरची बाजू (Obverse):

• वरच्या भागात राजा नार्मर वरच्या इजिप्तचा पांढरा मुकुट (हेजेट) घालून दिसतो.
• तो एका कैद्याच्या डोक्यावर गदा मारताना दाखवला आहे.
• त्याच्या पुढे चार ध्वजधारक आणि दहा शिरच्छेद केलेल्या शत्रूंच्या शरीरांची रांग आहे.
• खाली दोन शत्रू पळताना दिसतात.

मागची बाजू (Reverse):

• नार्मर आता खालच्या इजिप्तचा लाल मुकुट (देशरेत) घालून आहे.
• तो सिंहासारखा शक्तिशाली दिसतो, दोन लांब गळ्याच्या प्राण्यांना (सर्पोमॉर्फ) नियंत्रणात ठेवताना.
• खाली एक बैल (राजाचे प्रतीक) शत्रूला पायदळी तुडवताना दिसतो.

या पॅलेटचे खरे महत्त्व काय?१. दोन इजिप्तचे एकीकरण
नार्मर (किंवा मेनेश) हा वरच्या व खालच्या इजिप्तला एकत्र करणारा पहिला फारो मानला जातो.
दोन्ही बाजूंना वेगवेगळे मुकुट दाखवून त्याने “द्वैत इजिप्तचा स्वामी” ही उपाधी स्वीकारली.
म्हणूनच त्याला इजिप्तच्या पहिल्या राजवंशाचा (Dynasty 1) संस्थापक मानले जाते.
२. लिपीचा पहिला पुरावा
पॅलेटवर सर्वात जुनी ज्ञात हायरोग्लिफिक लेखन आहे.
नार्मरच्या नावाचा “नर-मर” (मासा + छिन्नी) चिन्ह सापडते.
हे जगातील पहिले “राजनाम” आहे जे स्पष्टपणे वाचता येते.
३. प्रचार आणि शक्तिप्रदर्शन
ही पॅलेट मंदिरात सापडली, म्हणजे ती धार्मिक विधींसाठी वापरली जायची.
त्यावरून समजते की ५१०० वर्षांपूर्वीच राज्यकर्ते “प्रोपगंडा” करत होते. आपली शक्ती, विजय आणि दैवी अधिकार दाखवण्यासाठी.त्यापेक्षा जुने काही आहे का?

• किश टॅबलेट (ई.स.पू. ३५००, सुमेर) – फक्त हिसाब-किताब.
• उरुक काळातील चिन्हे – केवळ व्यापारी नोंदी.
• गोबेकली टेपे (ई.स.पू. ९६००) – अद्भुत, पण लेखनच नाही.

म्हणूनच पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ नार्मर पॅलेटला जगातील पहिली स्पष्ट, कथात्मक आणि राजकीय इतिहासाची नोंद मानतात.भारताच्या दृष्टीनेही महत्त्वहडप्पा संस्कृती (ई.स.पू. २६००–१९००) ही नार्मर पॅलेटपेक्षा काहीशा नंतरची आहे.
पण हडप्पा संस्कृतीतील लेखनाचे गूढ अद्याप पूर्णपणे उकललेले नाही.
म्हणून जगाच्या पातळीवर नार्मर पॅलेट ही सर्वात जुनी “वाचता येणारी” इतिहासाची नोंद आहे.आजही ती का महत्त्वाची आहे?

• ती सांगते की लिहिण्याची सुरुवात हिसाबापासून नाही, तर शक्तिप्रदर्शनापासून झाली.
• ती दाखवते की राज्य आणि धर्म यांचा संगम ५००० वर्षांपूर्वीच झाला होता.
• ती सांगते की इतिहास हा केवळ घटनांची नोंद नाही, तो सत्तेचे हत्यारही आहे.

शेवटएका साध्या दगडावर कोरलेली ही पॅलेट आजही जगाला सांगते, मानवाने जेव्हा पहिल्यांदा “मी कोण आहे, मी काय करतो आहे” हे दाखवायचे ठरवले, तेव्हा इतिहासाची सुरुवात झाली. आणि त्या सुरुवातीचे नाव आहे – नार्मर पॅलेट.तो दगड फक्त ६४ सें.मी.चा आहे, पण त्यात ५१०० वर्षांचा मानवी अभिमान, शक्ती आणि स्वप्न सामावलेले आहेत.

0+ Great