अल्झायमर रोगाचे लवकर निदान

नमस्कार मित्रांनो,

अल्झायमर हा रोग जगभरातील लाखो लोकांच्या आयुष्यात अंधकार निर्माण करतो. स्मरणशक्ती हळूहळू नष्ट होणे, प्रियजनांना ओळखता न येणे आणि स्वतंत्र जीवन जगता न येणे, हे या रोगाचे भयानक परिणाम आहेत. जगभरात 5 कोटींहून जास्त लोक अल्झायमरने ग्रस्त आहेत. भारतातही ही संख्या झपाट्याने वाढते आहे. मात्र, 17 डिसेंबर 2025 रोजी प्रकाशित झालेल्या एका नवीन संशोधनाने या रोगाविरुद्ध लढण्यासाठी मोठी आशा निर्माण केली आहे. 

नॉर्दर्न अ‍ॅरिझोना युनिव्हर्सिटी (NAU) च्या शास्त्रज्ञांनी मेंदू कसा ग्लुकोज (साखर) वापरतो यावर आधारित एक नॉन-इन्व्हेसिव्ह (शस्त्रक्रिया न करता) पद्धत विकसित केली आहे. या पद्धतीद्वारे अल्झायमरचे निदान त्याची लक्षणे दिसण्यापूर्वीच करता येईल. 

हे संशोधन ट्रॅव्हिस गिबन्स या सहाय्यक प्राध्यापकांच्या नेतृत्वाखाली चालू आहे. ते म्हणतात, "मेंदू हा स्नायूसारखा आहे. काम करण्यासाठी इंधन लागते, आणि त्याचे इंधन म्हणजे रक्तातील ग्लुकोज. निरोगी मेंदू ग्लुकोज खूप वेगाने वापरतो. पण अल्झायमरमध्ये ही प्रक्रिया मंदावते. हा रोगाचा पहिला इशारा आहे. या बदलाला "कॅनरी इन द कोल माइन" म्हणतात, कारण ते रोगाची सुरुवात होण्याचे निदर्शक आहे."

आजपर्यंत अल्झायमरचे निदान करण्यासाठी PET स्कॅन किंवा स्पाइनल टॅप सारख्या इन्व्हेसिव्ह पद्धती वापरल्या जातात. पण या नवीन पद्धतीत मायक्रोवेसिकल्स (रक्तातील छोटे कण) वापरले जातात. हे कण मेंदूतून बाहेर पडतात आणि त्यात मेंदूच्या ग्लुकोज मेटाबॉलिझमची माहिती असते. साध्या रक्त तपासणीतून हे कण वेगळे करून तपासता येतात.  म्हणजे गळ्यात कॅथेटर घालण्याची गरज नाही.

संशोधन कसे चालू आहे?

हे संशोधन अ‍ॅरिझोना अल्झायमर असोसिएशनच्या ग्रँटने समर्थित आहे. ट्रॅव्हिस गिबन्स आणि त्यांची टीम (एमिली कोप, के. रिले कोनर आणि फिलिप एन्सली) हे काम टप्प्याटप्प्याने पूर्ण करत आहेत. त्यात

1. सर्वप्रथम, निरोगी लोकांवर ही पद्धत टेस्ट केली जाईल. 
2. नंतर, माइल्ड कॉग्निटिव्ह इम्पेयरमेंट (MCI) असलेल्या आणि अल्झायमर डायग्नोज झालेल्या रुग्णांची तुलना केली जाईल. 
3. यामुळे रोगाची प्रगती ट्रॅक करता येईल आणि लवकर उपचार सुरू होतील.

पूर्वीच्या संशोधनात गिबन्स यांनी नाकाद्वारे इन्सुलिन दिले होते. त्याने मेंदूची न्यूरोप्लॅस्टिसिटी सुधारली. आता ते तेच बायोमार्कर्स मायक्रोवेसिकल्समध्ये शोधत आहेत. हे किट्स कमर्शियली उपलब्ध आहेत. त्यामुळे हे संशोधन क्लिनिकल प्रॅक्टिसमध्ये लवकर येऊ शकते.

अल्झायमरमध्ये ग्लुकोज मेटाबॉलिझम का महत्वाचे?

मेंदू आपल्या शरीराच्या 2% वजनाचा असतो, पण 20% ऊर्जा वापरतो. ही ऊर्जा मुख्यतः ग्लुकोजपासून वापरल जाते. अल्झायमरमध्ये मेंदूच्या काही भागांत (जसे हिप्पोकॅम्पस आणि पॅरिएटल लोब) ग्लुकोजचा वापर कमी होतो. हे बदल एमिलॉइड प्लॅक आणि टाऊ प्रोटीन जमा होण्याआधीच सुरू होतात. PET स्कॅनमध्ये हे दिसते, पण ते महाग आणि रेडिएशनयुक्त असते.

ही नवीन रक्त तपासणी सोपी, स्वस्त आणि नियमित चेकअपमध्ये करता येईल. यामुळे रोग लक्षणे दिसण्याआधी 10-20 वर्षे आधी निदान शक्य होईल. लवकर निदान झाल्यास जीवनशैली बदल (व्यायाम, निरोगी आहार), नवीन औषधे किंवा इन्सुलिन थेरपीने रोग थांबवता येईल.

भारतात अल्झायमरचे रुग्ण वाढण्याची शक्यता 

भारतात वृद्ध लोकांची संख्या वाढते आहे. त्यामुळे अल्झायमरचे रुग्ण वाढतील. ही पद्धत स्वस्त झाली तर ग्रामीण भागातही उपयुक्त ठरेल. जगभरात अल्झायमरवरील उपचार शोधण्यासाठी संशोधन सुरू आहेत. 

हे संशोधन सांगते की, अल्झायमर "टाइप 3 डायबिटीज" सारखा आहे. व्यायाम आणि कमी साखरेचा आहार मेंदूचे उत्तम आरोग्य राखू शकतो.

भविष्यात काय?

हे संशोधन अजून सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे, पण परिणाम आशादायी आहेत. येत्या काही वर्षांत या चाचण्या क्लिनिकमध्ये होतील आणि त्यामुळे अल्झायमरला रोखता येईल. 

मित्रांनो, अल्झायमरबद्दल जागरूक राहा आणि प्रियजनांची काळजी घ्या. हा लेख कसा वाटला? कमेंट करा आणि शेअर करा.

0+ Great