चंद्राचा शोध कसा लागला?

ही गोष्ट नाही फक्त चंद्राची… ही आहे मानवजातीच्या डोळ्यात पहिल्यांदा चंद्र कसा “खरा” झाला याची. 

इसवी सन पूर्व ३८,००० वर्षे आधी… पहिला “शोध” 

जगातली सगळ्यात जुनी चंद्राची नोंद आहे फ्रान्समधल्या Lascaux गुहेत आढळली. तिथे एका दगडावर कोरलेलं चित्र आहे - एका बाईच्या हातात चंद्र आणि त्यावर १३ खूणा. शास्त्रज्ञांना आता समजलंय की, त्या १३ खूणा म्हणजे एका वर्षातले १३ चंद्रकोडी (lunar months) होती.

म्हणजे ३८,००० वर्षांपूर्वीच माणसाला समजले होते की, चंद्र आपोआपच वाढतो… आणि त्यावरून वर्ष मोजता येतं. 

पण खरा “शोध” कोणी लावला? 

इसवी सन पूर्व ५ व्या शतकात ग्रीक शास्त्रज्ञ अॅनॅक्सागोरस (Anaxagoras) याने पहिल्यांदा सांगितलं:

“चंद्र हा काही देव नाही… तो एक प्रचंड दगड आहे जो सूर्याच्या प्रकाशाने उजळतो!”लोकांनी त्याला शिक्षा केली – “देवतेचा अपमान केलास” म्हणून त्याला अथेन्समधून हाकलून दिलं. पण त्याने सिद्ध केलं की चंद्रग्रहण होतं कारण पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते.

मग आला तो माणूस ज्याने चंद्राला “जवळ” आणलं…

१६०९ ची रात्र. इटलीतला गॅलिलिओ गॅलिली नावाचा ४५ वर्षांचा प्राध्यापक रात्री छतावर बसला होता. त्याने स्वतःच्या हाताने बनवलेलं ३०x झूम करणारं टेलिस्कोप चंद्राकडे वळवलं.आणि पहिल्यांदाच मानवजातीने पाहिलं - चंद्र गोल, परफेक्ट, चमकदार नाही… त्यावर डोंगर आहेत, खड्डे आहेत, खोलवरचे क्रेटर आहेत!

गॅलिलिओने आपल्या डायरीत लिहिलं:

“मी पाहिलं… चंद्र हा पृथ्वीसारखाच आहे… तो एक जग आहे!”त्याने ती निरीक्षणं १६१० मध्ये “Sidereus Nuncius” (आकाशाचा संदेश) नावाचं छोटं पुस्तक प्रकाशित केलं. त्यात चंद्राची पहिली हाताने काढलेली नकाशे होती. जग थक्क झालं.

पण खरा “शोध” तर १९५९ मध्ये लागला…

१४ सप्टेंबर १९५९. सोव्हिएत युनियनने ल्युना-२ नावाचं यान चंद्रावर कोसळवलं.

पहिल्यांदा मानवाने बनवलेली वस्तू चंद्राला स्पर्श केला.

आणि मग ७ ऑक्टोबर १९५९ ला ल्युना-३ ने चंद्राची दुसरी बाजू (Dark Side) पहिल्यांदा फोटो काढले. जगाने पाहिलं – चंद्राची पाठीमागची बाजू खड्ड्यांनी भरलेली आहे… पण तिथे मरिया (काळे मैदाने) जवळजवळ नाहीत.

आणि शेवटचा धक्का… २० जुलै १९६९

अपोलो-११. नील आर्मस्ट्राँग आणि बझ ऑल्ड्रिन चंद्रावर उतरले.

नीलने पहिलं पाऊल टाकलं आणि म्हणाला:

“That’s one small step for a man… one giant leap for mankind.”त्या क्षणी मानवजातीला कळलं –

चंद्र हा फक्त प्रकाशाचा गोळा नाही…

तो एक जग आहे, जिथे आपण चालू शकतो, धूळ उडवू शकतो, आणि आपलं निशाण ठेवू शकतो.

आज, २०२५ साली…

भारताचा चंद्रयान-३ विक्रम लँडर आणि प्रज्ञान रोव्हर चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ फिरतायत.

आणि लहान मुलं आपल्या टेरेसवरून टेलिस्कोप लावून विचारतात –

“चंद्रावर खरंच आपले झेंडे आहेत ना?”

हो रे… आहेत.

कारण ३८,००० वर्षांपूर्वी गुहेतल्या त्या बाईने जेव्हा चंद्राकडे बघितलं होतं…

तेव्हा चंद्र फक्त स्वप्न होता.

आज तो आपलं घर झालंय.

रात्री चंद्राकडे बघा…

आणि हळूच हसा.

कारण तो आपल्याला ओळखतोय. 

0+ Great