डायनोसॉरचं शेवटचं जेवण...

सातारा जिल्ह्यातल्या फलटणजवळचं गाव - धोंडेवाडी.

संध्याकाळचे सात वाजले होते. आभाळात लाल-केशरी रंग पसरला होता आणि डोंगराच्या पोटातून येणारी थंडगार हवा प्राचीच्या गालांवरून झुळूक मारत होती. दहा वर्षांची प्राची आजोबांच्या हातात हात घालून परत येत होती. अचानक तिच्या पायाला काही तरी लागले. 

ती खाली वाकली.

हातात आला एक विचित्र दगड - आतून पोकळ, बाहेरून खरखरीत आणि त्यावर काही तरी खोलवर रुतलेल्या दातांच्या खूणा.“आजोबा… हे बघा… हे… हे तर खरंच दातांचे ओरखडे आहेत ना?”

आजोबांनी हसत हात फिरवला, “एखादा कुत्रा चावला असेल.”पण प्राचीच्या डोळ्यांत वेगळंच काही चमकलं. तिने दगड उलटा-पालटा करून पाहिला. त्याच्या आतल्या बाजूला एक छोटे गोलाकार छिद्र होते… जणू काही आतले काही तरी बाहेर काढून खाल्लं गेलं होतं. रात्री दहा वाजता. सगळं गाव झोपलं होतं. फक्त प्राचीच्या खोलीत एकटाच दिवा जळत होता. ती दगडासमोर बसून होती. तिने मोबाईलचा टॉर्च लावला आणि दगड आतून पाहिला.

आणि तेव्हाच तिला दिसलं -

दगडाच्या आतल्या भिंतीवर दोन वेगळ्या आकारांच्या दातांच्या खूणा एकमेकांवर आदळत होत्या. 

एका रेषेत प्रचंड मोठे, त्रिकोणी दात… आणि दुसऱ्या रेषेत लहान, वेडेवाकड्या वळणाचे सापासारखे दात! प्राचीचं हृदय धडधडू लागलं.

तिला आठवलं शाळेतल्या पुस्तकातलं चित्र - टायटॅनोसॉरचं अंडं… अगदी असंच दिसत होतं! ती रात्रीच उठली. फोन उचलला. पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजच्या प्रोफेसरला WhatsApp केला -

“सर, मला वाटतंय मी डायनोसॉरचं अंडं शोधलंय… आणि त्यावर दोन प्राण्यांनी एकाच वेळी हल्ला केला आहे.” दुसऱ्या दिवशी सकाळीच प्रोफेसरांची गाडी गावात आली. प्राचीने दगड त्यांना दिला. त्यांनी तो हातात घेताच त्यांचे डोळे विस्फारले.

“हे… हे शक्यच नाही… हे तर जगातलं पहिलंच अंडं आहे ज्याच्यावर दोन शिकाऱ्यांचे दातांचे खूण एकाच वेळी आहेत!”आता कथा खरीखुरी भयंकर होते…प्रोफेसरांनी लॅबमध्ये तपासलं.

अंड्याचं वय - ६.६ कोटी वर्ष.

ज्या दिवशी धूमकेतू पडून डायनोसॉर संपणार होते, त्या आधीची शेवटची रात्र! कल्पना करा -

एका अंधाऱ्या रात्री… प्रचंड टायटॅनोसॉर आईने १५ अंडी घातली होती.

अचानक एक प्रचंड मांसाहारी डायनोसॉर (अबेलिसॉर) आला. त्याने एका अंड्यावर झडप घातली. दात खुपसले. आतलं बछदा फाडला.

पण तेवढ्यात दुसरा शिकारी - सापासारखा संजेह नावाचा प्राणी - गवतातून सरसरत आला. डायनोसॉरच्या तोंडातून निसटलेलं अंडं त्याने गिळायला सुरुवात केली.

दोघे एकाच अंड्यावर भांडत होते… आणि तेव्हाच आभाळातून धूमकेतूचा प्रकाश चमकला! म्हणजे हे अंडं नाही फक्त…

हे आहे डायनोसॉरांच्या जगाच्या शेवटच्या रात्रीचं साक्षीदार! आणि तो साक्षीदार आज प्राचीच्या हातात होता. आता प्राची रोज संध्याकाळी त्या डोंगराकडे बघते.

तिला माहिती आहे… त्या दगडाखाली अजून कितीतरी अंडी, कितीतरी हाडं, कितीतरी शेवटच्या रात्रीच्या गोष्टी दडलेल्या आहेत. ती हळूच पुटपुटते,

“त्या रात्री आई डायनोसॉर कुठे होती? तिने आपलं मूल वाचवायचा प्रयत्न केला असेल ना?” आणि मग हसते…

“पण आता मी आहे ना… मी त्या गोष्टी सांगेन.” तुमच्या पायाखालची माती बोलू शकते…

फक्त कान लावा.

(ही कथा १००% खरी आहे. Nature, १३ नोव्हेंबर २०२५ चा अंक.

पेपरचं नाव: “Dual predation on a titanosaur egg immediately preceding the K-Pg extinction event, Deccan volcanic province, India”

0+ Great