मी Google Gemini कसे वापरू?

सध्या Google Gemini ने AI जगात धुमाकूळ घातला आहे. तुम्ही त्याचा वापर कसा कराल? हे जाणून घेण्यापूर्वी दोन गोष्टी लक्षात घ्या. पहिली गोष्ट ही आहे की, हे ChatGPT ला टक्कर देणारे असल्याचे म्हटले जात आहे आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे यामागे NVIDIA चा GPU  (Graphic Processing Unit) नव्हे तर Google ने आपल्या TPU (Tensor Processing Unit) चा वापर केला आहे. Gemini च्या येण्याने  ChatGPT व  NVIDIA या दोघांच्याही एकाधिकारशाहीला आव्हान मिळाले आहे. 

मी Google Gemini चा वापर सलग आठवडाभर केला. त्यानंतर मी त्याचा अनुभव तुम्हाला सांगत आहे. 

जेव्हा घरचं जेवण 300 किलोमीटर प्रवास करून समोर येतं…

रविवारची सकाळ वेगळीच असते. आळशी ऊन खिडकीतून आत येतं, पंख्याची हळुवार हवा कानात गाणं गुणगुणते, आणि अचानक बाबांचा फोन येतो, “आज संभाजीनगरला येतोय, जेवण घेऊन.”

पहिल्यांदा वाटतं, मजा करतायत. तीनशे किलोमीटर अंतर, फक्त जेवणासाठी? सकाळची रेल्वे हुकते. वाटतं मजा घेतली. पण मध्यरात्री दीड वाजता दाराची बेल वाजते आणि दरवाजा उघडताच बाबांच्या हातात ती मोठी स्टीलची डब्याची बॅग दिसते, तेव्हा कळतं की ही मजा नव्हे, ही प्रेमाची सवय आहे जी वर्षानुवर्षे चालत आली आहे.

ओशो रजनीश; ईश्वरापूर्वी स्वतःला शोधण्याचा सल्ला देणारा माणूस

'जगातील कोणतेही पाप थेट फसवणूक करण्यास सक्षम नाही. पापालाही पुण्याचे कपडे घालावे लागतात. हिंसेलाही अहिंसेचे कपडे घालावे लागतात. त्यामुळे जीवन हे एक रहस्य आहे. ते सोडवण्याचा प्रयत्न न करता त्याचा अनुभव घेत पुढे जात राहावे,' असे सांगणारे ओश रजनीश हे आध्यात्मिक जगतातील एक क्रांतिकारी तारा होते. त्यांच्या या शब्दांतच त्यांच्या तत्त्वज्ञानाचा सार दडलेला आहे. ओशोंनी मानवजातीला आहे त्या जीवनाचा स्वीकार करून सामाजिक बंधनापासून मुक्त होण्याचा मार्ग दाखवला. त्यामुळे त्यांचे विचार आजही लाखो लोकांना प्रेरणा देतात.

आज पाहूया भारताच्या याच बंडखोर संन्याशाच्या जीवनाचा अन् विचारांचा प्रवास...

गोदाकाठचा राजयोगी शंकरराव चव्हाण

सत्ता हा शोभेचा अलंकार नव्हे तर जनसेवेचे साधन आहे अशी जाणीव असणारे नेते सध्या फारच दुर्मिळ झालेत. असे नेते सवंग लोकप्रियतेसाठी मोठमोठ्या घोषणा न करता दिलेला शब्द पूर्ण करण्याची धमक बाळगतात. आपल्या कडक शिस्तीसाठी ओळखले जाणारे शंकरराव चव्हाण हे सुद्धा असेच एक नेते होते. शंकररावांनी आपल्या काळात महाराष्ट्रात विकासकामांचा डोंगर उभा केला. महाराष्ट्राला नवा चेहरा मिळवून देण्याचा प्रयत्न केला.

अपुरी झोप, तुमचे आरोग्य, मेंदू अन् जीवन कशी बदलते?

 

आजच्या धावपळीच्या जगात सर्वात जास्त दुर्लक्षित होणारी गोष्ट म्हणजे झोप. कामाचा ताण, मोबाईलचा वापर, सोशल मीडिया, शिक्षणाचा दडपण, नोकरी—या सगळ्यामध्ये अनेक जण झोपेवर तडजोड करतात.

पण तुम्हाला माहीत आहे का? रात्रीची ७–८ तासांची चांगली झोप ही कोणत्याही औषधापेक्षा मोठी उपचारपद्धती आहे. झोप कमी झाली तर शरीर, मेंदू, भावना, रोगप्रतिकारक शक्ती—सगळ्यावर गंभीर परिणाम होतो.

आणि म्हणूनच आज आपण झोपेच्या कमतरतेवर सविस्तर, वैज्ञानिक आणि उपयुक्त माहिती पाहणार आहोत.

मुंबईवर अणुबॉम्ब पडला तर काय होईल?

२०२५ च्या मे महिन्यात भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील तणावाने अवघे जग थरारले. काश्मीरमधील अतिरेकी हल्ल्यानंतर भारताने पाकविरोधात कारवाई केली. यामुळे या दोन्ही अण्वस्त्र संपन्न देशांत अणुयुद्धाची भीती निर्माण झाली. या निमित्ताने माझ्या मनात एक प्रश्न निर्माण झाला. पाकने मुंबईसारख्या महानगरावर अणुबॉम्ब टाकला तर? 

आत्ता कॅन्सर काही दिवसांचाच पाहुणा; रशियन लस ठरणार गेम चेंजर

कॅन्सर सद्यस्थितीत जगातील एक भयंकर आजार आहे. दरवर्षी जगभरात लाखो लोक या रोगाला बळी पडतात. केमोथेरपी, रेडिएशन आणि शस्त्रक्रियांसारख्या पारंपरिक पद्धतींचा या आजारावर वापर होतो. या उपचारांमुळे रुग्णांना असह्य वेदना सहन कराव्या लागतात. अनेकदा रुग्ण पूर्णपणा बरा होण्याची शक्यताही कमी असते. पण आता, रशियाने विकसित केलेली एक नवीन लस ही स्थिती पूर्णपणे बदलू शकते. 'एंटरोमिक्स' (Enteromix) नामक ही लस mRNA तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. ती कॅन्सर सेल्सची ओळख पटवून रोगप्रतिकारशक्तीला प्रशिक्षित करते. 2025 मध्ये सुरू झालेल्या क्लिनिकल ट्रायल्समध्ये ही लस 100% प्रभावी आणि सुरक्षित असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. या लेखाद्वारे आपण पाहू ही लस कॅन्सरविरोधात कशी गेम चेंजर ठरेल याचा लेखाजोखा... 

पीएम मोदींनी भारतात जातीय भेदभाव वाढवला का?

भारत हा ऐतिहासिकदृष्ट्या जातीय विभाजनाने प्रभावित देश आहे. जात ही सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक स्तरावर खोलवर रुजलेली व्यवस्था असल्यामुळे कोणत्याही सरकारच्या काळात तिच्यात तत्काळ बदल घडणे अवघड आहे. 2014 नंतर नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखाली केंद्रात आलेल्या सरकारने “सबका साथ, सबका विकास” हा नारा दिला. या घोषणेमुळे जातीपेक्षा विकास आणि गरिबी यांना प्राधान्य दिले जाईल अशी अपेक्षा व्यक्त झाली. मात्र, गेल्या दहा वर्षांत जातीय वातावरण अधिक सुधारले की बिघडले? याबाबत दोन्ही बाजूंनी दावे आणि प्रतिदावे सातत्याने पुढे येत राहिले.

चंद्रावर पाणी असेल का? शोध, पुरावे अन् शक्यता

मानवाच्या ब्रह्मांड - शोधाच्या प्रवासात चंद्र हा सदैव आकर्षणाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. पृथ्वीचा एकमेव नैसर्गिक उपग्रह असलेला चंद्र अनेकार्थाने आपल्याला परिचित वाटतो. तो रोजच्या आकाशात दिसतो, त्याच्याबद्दल कथा-पुराणं आहेत, तर अनेक शतके कवी आणि वैज्ञानिक या दोघांचीही उत्सुकता चंद्राने जागृत केली आहे. मात्र ‘चंद्रावर पाणी असेल का?’ हा प्रश्न वैज्ञानिक दृष्ट्या अत्यंत महत्वाचा आणि जटिल आहे. कारण पाणी म्हणजे जीवनाची पहिली अट. पाणी म्हणजे मानवी वस्ती, भविष्यातील स्पेस बेस, संशोधन केंद्रे आणि दीर्घकालीन अंतराळ मोहिमांसाठी आवश्यक घटक. म्हणूनच जगभरातील अंतराळ संस्था चंद्राच्या पृष्ठभागावर पाण्याच्या अस्तित्वाचा शोध घेत आल्या आहेत.

जानापुरीतली ती उन्हाळी दुपार…

नांदेड जिल्हा, लोहा तालुका, जानापुरी गाव - 2005 चा तो उन्हाळा.

एप्रिलची दुपार. जमिनीला भेगा पडल्या होत्या. शेतातली कापसाची काडीही जळून काळी झाली होती. गावातल्या एका विहिरीत फक्त चिखल उरला होता. लोक म्हणायचे, “यंदा तर देवही सोडून गेलाय.”

चंद्राचा शोध कसा लागला?

ही गोष्ट नाही फक्त चंद्राची… ही आहे मानवजातीच्या डोळ्यात पहिल्यांदा चंद्र कसा “खरा” झाला याची. 

इसवी सन पूर्व ३८,००० वर्षे आधी… पहिला “शोध” 

जगातली सगळ्यात जुनी चंद्राची नोंद आहे फ्रान्समधल्या Lascaux गुहेत आढळली. तिथे एका दगडावर कोरलेलं चित्र आहे - एका बाईच्या हातात चंद्र आणि त्यावर १३ खूणा. शास्त्रज्ञांना आता समजलंय की, त्या १३ खूणा म्हणजे एका वर्षातले १३ चंद्रकोडी (lunar months) होती.

म्हणजे ३८,००० वर्षांपूर्वीच माणसाला समजले होते की, चंद्र आपोआपच वाढतो… आणि त्यावरून वर्ष मोजता येतं. 

डायनोसॉरचं शेवटचं जेवण...

सातारा जिल्ह्यातल्या फलटणजवळचं गाव - धोंडेवाडी.

संध्याकाळचे सात वाजले होते. आभाळात लाल-केशरी रंग पसरला होता आणि डोंगराच्या पोटातून येणारी थंडगार हवा प्राचीच्या गालांवरून झुळूक मारत होती. दहा वर्षांची प्राची आजोबांच्या हातात हात घालून परत येत होती. अचानक तिच्या पायाला काही तरी लागले. 

ती खाली वाकली.

हिंदुराष्ट्राची सकाळ – २०४० ची एक कल्पित कथा

सन २०४०. भारत आता अधिकृतपणे 'हिंदुराष्ट्र' म्हणून ओळखला जातो. दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावर भगवा ध्वज फडकतो, आणि राम मंदिरासारखी अनेक धार्मिक स्थळे देशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक केंद्रबिंदू बनली आहेत. मी, प्रशिका, एक सामान्य मुंबईकर, सकाळी उठून खिडकीतून बाहेर पाहतो. शहरात आता कमी ट्रॅफिक आहे – कारण 'हिंदुत्वाच्या धोरणांतर्गत', रस्त्यांवर गायी मुक्तपणे फिरतात, आणि वाहन धारकांना त्यांचा आदर करावा लागतो. हे छान वाटतं, कारण आता प्रदूषण कमी झालं आहे, आणि लोक अधिक शांत वाटतात.

चंद्रावरची पहिली पिढी

(वास्तवावर आधारित विज्ञान-कथा, नोव्हेंबर २०२५ नंतरची कल्पना)

सन २०४७. आर्टेमिस बेस-७ च्या ग्लास-डोमखाली रात्रीचे १२ वाजले होते. बाहेर -१७०° सेल्सियस, आत फक्त २२°.
डॉ. आर्या पवार (वय ३८, जन्म मुंबई, आता चंद्राची पहिली स्थायी रहिवासी) आपल्या ६ वर्षांच्या मुलीला, लुनाला, झोपवत होती. लुना चंद्रावरच जन्मली होती; पृथ्वी फक्त फोटोत पाहिली होती.

देव्हार्‍यातला साप आणि शीतलताई

गावाचं नाव होतं कोरेगाव. तिथे एक प्राचीन देव्हारा होता. लोक म्हणायचे, त्या देव्हार्‍यात रात्री एक प्रचंड काळा साप येतो आणि जो कोणी एकटं तिथे जातो त्याला दंश करतो. म्हणून गावात नियमच झाला होता – संध्याकाळनंतर कोणीही देव्हार्‍याजवळ जात नाही. लग्नात मुहूर्त असला तरी रात्री ७ नंतर देव्हार्‍यात पूजा नाही. मुलांचं लग्न ठरलं की घरचे आधी जाऊन सापाला दूध ठेवायचे, “आमच्या लेकराला काही करू नको” म्हणून.

“जिवंत असताना साथ सोडू नका”

गावातल्या शेवटच्या टेकडीवर राहणारा विठोबा काका आता ऐंशी पार करूनही रोज सकाळी चार वाजता उठायचा. त्याचा एकच नाद होता – त्याचा शेतातला जुना आंब्याचा झाड. ते झाड त्याने वयाच्या दहाव्या वर्षी लावलं होतं, वडिलांसोबत. आता ते झाड इतकं मोठं झालं होतं की सावलीत पंधरा-वीस माणसं आरामात बसू शकत होती. पण गेली दोन-तीन वर्षं ते झाड फळ द्यायचं थांबलं होतं. पानेही पिवळी पडायला लागली होती.

आई-बाबांनी शिकवलेले १० आयुष्याचे नियम जे आजही पाळतो

आई-बाबांनी शिकवलेले १० आयुष्याचे नियम जे आजही पाळतो

माझी आई महानंदाबाई आणि बाबा यादवराव लोखंडे हे दोघेही शेती व्यवसाय करणारे साधे माणसं. पण त्यांनी मला जे शिकवलं ते आजही माझ्यासाठी सर्वात मोठं बक्षिस आहे. पैसे नव्हते, मोठी डिग्री नव्हती, पण त्यांच्याकडे आयुष्याचा खरा अनुभव होता.

आज मी मोठ्ठा झालो, छत्रपती संभाजीनगर येथे राहतो, पण या दहा गोष्टी आजही रोज पाळतो. तुम्हाला पण आवडतील अशी खात्री आहे.

एकेकाळी जर्मनीत प्रत्येक घर हिटलरचे मंदिर होते

जर्मनीत एक काळ असा होता, जेव्हा हिटलरची लोकप्रियता कळसाला पोहोचली होते. तिथे हर घर, हिटलरचे मंदिर झाले होते. राष्ट्रवादाच्या या उत्सवाच्या काळात प्रत्येक घर नाझी विचारधाराने रंगले गेले होते. राजकारण घरांच्या भीतींपर्यंत पोहोचले होते. 

..मग संसद उत्तर देते - याला नेहरू जबाबदार

2022 चे वर्ष होते. 

उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, गोवा आणि मणिपूरमध्ये निवडणुका झाल्या. आम्ही आमच्या मोबाईल, लॅपटॉप व संगणकावर मतदान केंद्र, जात व धर्मानुसार मतदानाचे विश्लेषण करत असताना,

चीनच्या शिनजियांगमधील जलशास्त्रज्ञांची एक टीम, विविध उपकरणांनी सज्ज, वाळवंटात खोदकाम करत होती.

ते वाळूतून पाणी काढत होते.