जंतरमंतरवरचा विद्यार्थी काय म्हणतो?

"विद्यार्थ्यांनो, मागे हटायचं नाही..."

जंतरमंतरच्या रस्त्यावर अचानक कुणीतरी घोषणा दिली आणि हजारो आवाज एकाच वेळी आकाशात घुमले. माझ्याही हातात फलक होता. त्यावर मोठ्या अक्षरांत लिहिलं होतं – "आमचं भविष्य वाचवा!" Jantar Mantar Protest

त्या क्षणी मला जाणवलं... मी फक्त माझ्यासाठी उभा नव्हतो. माझ्यासारख्या लाखो विद्यार्थ्यांसाठी उभा होतो. त्या मुलांसाठी, ज्यांनी दिवसरात्र अभ्यास केला, घरच्यांच्या अपेक्षा पेलल्या, स्वप्नं पाहिली... आणि आता त्या स्वप्नांवरच प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे. Delhi Student Protest

विद्यार्थी रस्त्यावर यायला कधीच उत्सुक नसतो. त्याला वर्गात बसायला, ग्रंथालयात अभ्यास करायला आणि परीक्षेत यश मिळवायला आवडतं. पण जेव्हा परीक्षेच्या व्यवस्थेवरच विश्वास उरत नाही, तेव्हा पुस्तकं बाजूला ठेवून संविधान हातात घ्यावं लागतं.

आमचा प्रश्न केवळ एका परीक्षेचा नाही. आमचा प्रश्न आहे विश्वासाचा. वर्षानुवर्षे कष्ट करून परीक्षा द्यायची आणि नंतर सतत गैरव्यवहार, पेपरफुटी, चौकशा आणि वाद यांच्याच बातम्या ऐकायच्या. मग विद्यार्थ्यांनी न्याय कुणाकडे मागायचा? National Testing Agency

जंतरमंतर... राग, अश्रू, आशा

जंतरमंतरवर आल्यानंतर मला जाणवलं की मी एकटा नाही. देशाच्या कानाकोपऱ्यातून आलेले विद्यार्थी तिथे होते. कुणी राजस्थानहून, कुणी बिहारहून, कुणी महाराष्ट्रातून, तर कुणी दक्षिण भारतातून. भाषा वेगळी होती, राज्य वेगळी होती; पण वेदना मात्र एकच होती.

कोणी शांतपणे संविधान वाचत होतं. काहीजण घोषणाबाजी करत होते. काहींच्या डोळ्यांत राग होता, तर काहींच्या डोळ्यांत अश्रू. पण प्रत्येकाच्या मनात एकच प्रश्न होता, तो म्हणजे "आमच्या मेहनतीची किंमत कोण देणार?"

२० जुलैचा दिवस वेगळाच होता. आम्ही संसदेकडे निघालो. आमचा उद्देश हिंसा नव्हता. आमचा उद्देश देशाच्या लोकप्रतिनिधींना आमचा आवाज ऐकवण्याचा होता.

घोषणा सुरू होत्या. वातावरण तापलेलं होतं. पुढे पोलिसांचा बंदोबस्त होता. आम्ही थांबलो नाही... कारण आमच्याकडे गमावण्यासारखं उरलं तरी काय होतं?

क्षणात गोंधळ उडाला. धावपळ झाली. अनेक विद्यार्थी पडले. कुणी मित्राला उचलत होतं, कुणी पाण्याची बाटली देत होतं, कुणी जखमींना बाजूला नेत होतं. त्या क्षणी घोषणा कमी आणि वेदनेचे आवाज जास्त ऐकू येत होते.

त्या दिवशी मला एक गोष्ट समजली, आंदोलनाची किंमत घोषणांनी नाही, तर जखमांनी मोजावी लागते.

आमच्या आंदोलनाला अनेक राजकीय पक्षांनी पाठिंबा दिला. त्यांचं स्वागत करायचं की नाही, हा वेगळा विषय असू शकतो. पण आमचा लढा कोणत्याही पक्षासाठी नाही.

आम्ही कोणाचं सरकार पाडण्यासाठी रस्त्यावर आलो नाही. आम्ही आमचं आयुष्य उभं करण्यासाठी आलो आहोत.

आम्हाला नोकरी हवी आहे, संधी हवी आहे, आणि त्यासाठी विश्वासार्ह परीक्षा व्यवस्था हवी आहे. एवढीच आमची मागणी आहे.

काही विद्यार्थी शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्याची मागणी करत आहेत. पण आमच्यासाठी तोच अंतिम उद्देश नाही. व्यक्ती बदलून प्रश्न सुटत नसतील, तर व्यवस्था बदलली पाहिजे.

पारदर्शक परीक्षा, मजबूत सुरक्षा व्यवस्था, पेपरफुटीवर कठोर शिक्षा आणि विद्यार्थ्यांच्या विश्वासाला पात्र अशी प्रणाली निर्माण झाली, तरच या आंदोलनाचा खरा विजय होईल.

शेवटी देशाला एक प्रश्न विचारतो. आज जंतरमंतरवर बसलेला विद्यार्थी उद्या डॉक्टर, अभियंता, वैज्ञानिक, शिक्षक किंवा प्रशासकीय अधिकारी असणार आहे. जर आज त्याचाच आवाज दाबला गेला, तर उद्याचा भारत किती मजबूत असेल?

विद्यार्थी रस्त्यावर उतरतात, तेव्हा ते केवळ घोषणा देत नाहीत; ते व्यवस्थेला आरसा दाखवत असतात.

आज आम्ही जंतरमंतरवर बसलो आहोत.

उद्या कदाचित आम्ही पुन्हा पुस्तकं उघडू.

पण एक प्रश्न मात्र प्रत्येक भारतीयाने स्वतःला विचारायलाच हवा...

"देशाच्या भविष्यासाठी लढणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आपण ऐकून घेणार आहोत, की त्यांच्या आवाजालाच गर्दीत हरवून जाऊ देणार आहोत?"