भाग्यदर्शी लोखंडे

लोकदृष्टी | सामाजिक न्याय | इतिहास | राजकारण | विज्ञान-तंत्रज्ञान | विचारवंत

बुधवार, २५ फेब्रुवारी, २०२६

10,500 वर्षांपूर्वीची महिला कशी दिसत होती?


10,500 वर्षांपूर्वीची महिला कशी दिसत होती? याचा विचार तुम्ही कधी केला आहे का? आरशासमोर उभे राहून आपण आज स्वतःकडे पाहतो. पण हजारो वर्षांपूर्वीच्या त्या स्त्रीच्या चेहऱ्यावर कोणत्या भावना उमटत असतील? तिच्या डोळ्यांत काही कुतूहल होते का? भीती होती का? की निसर्गाशी एकरूप झालेल्या जीवनाचे शांत तेज होते? 

कल्पना करा. सभोवती दाट अरण्य. वाहती नदी. शिकारीसाठी निघालेला समूह. आणि त्या समूहात ती. आधुनिक जग, शहरे, भाषा, लेखन काहीच नाही. तरीही ती आपल्यासारखीच माणूस होती. तिलाही भूक लागायची. तिलाही कुटुंब होते. तिलाही हसू व अश्रू माहिती होते. 

गुरुवार, १९ फेब्रुवारी, २०२६

महात्मा फुले आणि शिवाजी महाराज


19 व्या शतकातील महाराष्ट्रात सामाजिक परिवर्तनाच्या लाटेला वेग येत असताना, इतिहासातील महान व्यक्तिमत्त्वांचे पुनर्मूल्यांकनही सुरू झाले होते. अशा काळात महात्मा ज्योतिबा फुले यांनी छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या कार्याकडे नव्या सामाजिक दृष्टीने पाहण्याचा प्रयत्न केला. 1869 साली त्यांनी रायगडावरील शिवाजी महाराजांच्या समाधीचा शोध लावला, त्यानंतर त्यांच्यावर पहिला पोवाडा लिहिला. त्यानंतर पुढे 1870 मध्ये पुण्यात पहिली सार्वजनिक शिवजयंती साजरी केली, असे मानले जाते. मात्र या घटनांविषयी उपलब्ध ऐतिहासिक पुरावे, संशोधन आणि इतिहासकारांचे मतभेद यांचा विचार केला असता या दाव्यांचे वस्तुनिष्ठ परीक्षण करणे आवश्यक ठरते. प्रस्तुत लेखात या सर्व घटनांचा ऐतिहासिक संदर्भांसह अभ्यास करून सत्यस्थिती उलगडण्याचा प्रयत्न केला आहे.